วัดเกลียวด้วยลวดสามเส้น (three-wire) คำนวณขนาดลวดและค่า M
การวัดเกลียวให้แม่นยำที่สุดคือการวัด เส้นผ่านศูนย์กลางพิทช์ (pitch diameter, E) ไม่ใช่ Ø นอกหรือ Ø โคน วิธีมาตรฐานในงานละเอียดคือ ลวดสามเส้น (three-wire method) วางลวดกลมขนาดเท่ากันสามเส้นลงในร่องเกลียว (สองเส้นด้านหนึ่ง หนึ่งเส้นอีกด้าน) แล้วใช้ไมโครมิเตอร์วัดคร่อมลวด ได้ค่า M ซึ่งนำไปคำนวณกลับเป็น Ø พิทช์ได้ บทความนี้ให้สูตรเลือกขนาดลวด สูตรค่า M สำหรับเกลียว 60° ตารางลวด และตัวอย่าง M10×1.5 พร้อมวิธีวาดตรวจในโปรแกรม
หลักการ: ทำไมต้องวัดที่ Ø พิทช์
Ø พิทช์คือเส้นสมมติที่ความกว้างของเนื้อฟันเท่ากับความกว้างของร่องพอดี เป็นค่าที่กำหนดว่าเกลียวสวมกันได้หรือไม่ ลวดสามเส้นทำให้เราวัด Ø พิทช์ได้โดยไม่ต้องสัมผัสยอดหรือโคนเกลียวที่ไม่แน่นอน ลวดจะไปแตะที่ หน้าสัมผัส (flank) ของเกลียว ซึ่งสัมพันธ์กับ Ø พิทช์โดยตรง
สูตรที่ 1 — ขนาดลวดที่ดีที่สุด (best wire)
ลวดควรมีขนาดพอดีให้สัมผัสหน้าฟันที่เส้นพิทช์ ไม่จมถึงโคนและไม่ลอยที่ยอด ขนาดลวดที่ดีที่สุดสำหรับเกลียวมุมรวม 60° (เมตริกและ Unified) คือ
โดย P คือพิทช์ (ระยะเกลียว) หน่วย mm · cos 30° = 0.86603
| พิทช์ P (mm) | ลวดที่ดีที่สุด (mm) | พิทช์ P (mm) | ลวดที่ดีที่สุด (mm) |
|---|---|---|---|
| 0.50 | 0.289 | 1.50 | 0.866 |
| 0.70 | 0.404 | 1.75 | 1.010 |
| 0.80 | 0.462 | 2.00 | 1.155 |
| 1.00 | 0.577 | 2.50 | 1.443 |
| 1.25 | 0.722 | 3.00 | 1.732 |
ในทางปฏิบัติใช้ลวดชุดสำเร็จที่ใกล้เคียง (เช่น 0.866 สำหรับ P 1.5) ลวดทั้งสามเส้นต้องขนาดเท่ากันและชุบแข็ง
สูตรที่ 2 — ค่าวัดคร่อมลวด M (เกลียว 60°)
เมื่อวางลวดสามเส้นแล้ววัดคร่อมด้วยไมโครมิเตอร์ได้ค่า M สูตรเชื่อม M กับ Ø พิทช์ E สำหรับเกลียวมุมรวม 60° คือ
คำนวณกลับหา Ø พิทช์: E = M − 3·dw + 0.86603·P
ตัวเลข 3 มาจาก (1 + 1/sin 30°) = 1 + 2 และ 0.86603 = cot 30° ÷ 2 × ... มาจากเรขาคณิตของร่อง 60° พอดี ใช้ค่านี้ได้ทั้งเกลียวเมตริกและ UN ที่มีมุมรวม 60°
ตัวอย่างคำนวณจริง — สกรู M10×1.5
เกลียว M10 ระยะหยาบมีพิทช์ P = 1.5 mm Ø พิทช์ตามมาตรฐาน (basic) คำนวณได้จาก E = d − 0.64952·P
- Ø พิทช์ E = 10 − 0.64952 × 1.5 = 10 − 0.974 = 9.026 mm
- ลวดที่ดีที่สุด dw = 0.57735 × 1.5 = 0.866 mm
- ค่า M = E + 3·dw − 0.86603·P
= 9.026 + 3 × 0.866 − 0.86603 × 1.5
= 9.026 + 2.598 − 1.299 = 10.325 mm
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineวาดตรวจเรขาคณิตในโปรแกรม
งานวัดจริงใช้ไมโครมิเตอร์กับลวด แต่วาดภาพขยายในโปรแกรมช่วยให้เห็นว่าลวดนั่งตรงไหนและยืนยันค่าที่คำนวณได้ (ตั้งหน่วยเป็นมิลลิเมตร วาดแบบขยายสเกลใหญ่ ๆ เพื่อให้เห็นชัด)
- วาดวงกลมลวดขนาดจริง: กด C คลิกจุดศูนย์กลาง แล้วพิมพ์รัศมี
0.433(ครึ่งของลวด 0.866 mm) - วาดหน้าฟัน V มุมรวม 60°: กด L ลากเส้นสองข้างเอียง 30° จากแนวตั้งให้สัมผัสวงกลม (เปิดการจับจุด snap ช่วยให้แตะขอบวงกลม)
- ทำซ้ำร่องถัดไปให้ห่างกันเท่าพิทช์: กด CO (คัดลอก) ระยะ
1.5ตามแนวแกน หรือใช้ AR ทำแถว - กด D วัดระยะจากยอดลวดบนถึงยอดลวดล่างเพื่อเทียบกับค่า M ที่คำนวณได้
- กด ME วัดระยะยอดเกลียวถึงยอดเกลียวเพื่อตรวจว่าเท่ากับพิทช์ P
คำถามที่พบบ่อย
วิธีลวดสามเส้นวัดอะไรของเกลียว
วัดเส้นผ่านศูนย์กลางพิทช์ (pitch diameter) ซึ่งเป็นค่าที่บอกว่าเกลียวสวมกันพอดีหรือไม่ แม่นกว่าการวัด Ø นอกหรือ Ø โคน เพราะลวดไปแตะที่หน้าฟันบนเส้นพิทช์โดยตรง
เลือกขนาดลวดวัดเกลียวอย่างไร
ใช้ขนาดลวดที่ดีที่สุด dw = 0.57735 × P เช่น เกลียวพิทช์ 1.5 mm ใช้ลวด 0.866 mm, พิทช์ 1.0 mm ใช้ 0.577 mm ลวดสามเส้นต้องขนาดเท่ากันและชุบแข็ง
เกลียว M10 เกลียวหยาบวัดคร่อมลวดควรได้เท่าไร
M10×1.5 ที่ Ø พิทช์ตามมาตรฐาน 9.026 mm ใช้ลวด 0.866 mm จะวัดคร่อมลวดได้ M = 10.325 mm ถ้าได้น้อยกว่านี้แปลว่าเกลียวเล็ก (หลวม) มากกว่านี้แปลว่าเกลียวโต (แน่น)
คำนวณ Ø พิทช์จากค่าวัด M อย่างไร
ใช้ E = M − 3·dw + 0.86603·P สำหรับเกลียวมุมรวม 60° ทุกชนิด (เมตริกและ UN) แทนค่า M ที่วัดได้ ลวด dw และพิทช์ P ลงไปตรง ๆ
วิธีลวดสามเส้นใช้กับเกลียวคางหมูได้ไหม
ใช้ได้ แต่คนละสูตร เพราะเกลียวคางหมู ACME/Tr มีมุมรวม 29°/30° ไม่ใช่ 60° ค่าคงที่ 3 และ 0.866 ในบทความนี้ใช้กับเกลียว 60° เท่านั้น
สรุป
ลวดสามเส้นคือวิธีวัด Ø พิทช์ของเกลียวที่แม่นที่สุด จำสองสูตรไว้: ขนาดลวดที่ดีที่สุด dw = 0.57735 × P และค่าวัดคร่อมลวดของเกลียว 60° M = E + 3·dw − 0.86603·P ตัวอย่าง M10×1.5 ได้ลวด 0.866 mm และ M = 10.325 mm เมื่อ Ø พิทช์ได้ขนาดพอดี วาดภาพขยายในโปรแกรมช่วยยืนยันเรขาคณิตก่อนวัดงานจริงด้วยไมโครมิเตอร์