วาดและคำนวณเกลียว metric (M10×1.5)
เกลียว metric (ISO) มีมุมเกลียว 60° และคุมด้วยตัวเลขสองตัวคือ เส้นผ่านศูนย์กลางนอก d กับ พิตช์ P เช่น M10×1.5 คือ d = 10 mm พิตช์ 1.5 mm เมื่อรู้สองค่านี้ก็คำนวณเส้นผ่านศูนย์กลางพิตช์ เส้นผ่านศูนย์กลางโคน ความลึกเกลียว และขนาดดอกสว่านก่อนต๊าปได้ทั้งหมด บทความนี้ให้สูตร ตัวอย่างคำนวณ M10×1.5 แบบทีละขั้น และวิธีวาดโปรไฟล์เกลียวให้ถูกสัดส่วนใน DXCAD2D Online
ศัพท์และสูตรของเกลียว metric
โปรไฟล์เกลียว metric สร้างจากสามเหลี่ยมด้านเท่ามุม 60° ความสูงของสามเหลี่ยมพื้นฐานคือ H = (√3 ⁄ 2) × P = 0.86603 × P ยอดและโคนถูกตัดเรียบบางส่วน ทำให้ความลึกเกลียวจริงน้อยกว่า H
| หาค่า | สูตร | ค่าโดยประมาณ |
|---|---|---|
| ความสูงสามเหลี่ยม H | H = (√3 ⁄ 2) · P | 0.8660 × P |
| Ø พิตช์ d₂ | d₂ = d − 0.6495 · P | d − ⅔H · 1.5… |
| Ø โคน (อ้างต๊าป) D₁ | D₁ = d − 1.0825 · P | ≈ d − P (กฎลัดดอกต๊าป) |
| Ø โคนสกรู (โคนมน) d₃ | d₃ = d − 1.2269 · P | ใช้คิดกำลังรับแรง |
| ความลึกเกลียว h₃ | h₃ = 0.6134 · P | (17 ⁄ 24) × H |
ตัวอย่างคำนวณจริง: M10×1.5
น็อต/สกรู M10 เกลียวหยาบมาตรฐานมีพิตช์ 1.5 mm แทนค่า d = 10, P = 1.5 ลงในสูตร
- ความสูงสามเหลี่ยม: H = 0.86603 × 1.5 = 1.299 mm
- Ø พิตช์: d₂ = 10 − 0.6495 × 1.5 = 10 − 0.974 = 9.026 mm
- Ø โคน (อ้างต๊าป): D₁ = 10 − 1.0825 × 1.5 = 10 − 1.624 = 8.376 mm
- Ø โคนสกรู (โคนมน): d₃ = 10 − 1.2269 × 1.5 = 10 − 1.840 = 8.160 mm
- ความลึกเกลียว: h₃ = 0.6134 × 1.5 = 0.920 mm
- ดอกสว่านก่อนต๊าป: 10 − 1.5 = 8.5 mm
ตารางเกลียวหยาบ metric ที่ใช้บ่อย
| เกลียว | พิตช์ P | Ø พิตช์ d₂ | Ø โคน D₁ | ความลึก h₃ | ดอกต๊าป |
|---|---|---|---|---|---|
| M6 | 1.00 | 5.350 | 4.917 | 0.613 | 5.0 |
| M8 | 1.25 | 7.188 | 6.647 | 0.767 | 6.8 |
| M10 | 1.50 | 9.026 | 8.376 | 0.920 | 8.5 |
| M12 | 1.75 | 10.863 | 10.106 | 1.073 | 10.2 |
| M16 | 2.00 | 14.701 | 13.835 | 1.227 | 14.0 |
| M20 | 2.50 | 18.376 | 17.294 | 1.534 | 17.5 |
เป็นค่าเกลียวหยาบ (coarse) ถ้าเป็นเกลียวละเอียด เช่น M10×1.25 ให้แทนพิตช์ที่เล็กลงในสูตรเดิม ตัวเลขทุกตัวจะปรับตาม
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineขั้นตอนวาดโปรไฟล์เกลียวในโปรแกรม
งานเขียนแบบจริงมักไม่วาดเกลียวเป็นเส้นเฮลิกซ์ แต่วาดเป็นโปรไฟล์ฟันเดียวตามสัดส่วนที่คำนวณได้ แล้วทำซ้ำ ด้านล่างวาดฟันเกลียว M10×1.5 หนึ่งช่วงในภาพตัด (ขยายเพื่อให้เห็นชัด ใช้สเกล 10:1)
- เปิด Ortho ด้วย F8 แล้วพิมพ์ L Enter ลากเส้นยอด (Ø นอก) แนวนอนยาวหนึ่งพิตช์ = 15 mm (ที่สเกล 10:1)
- พิมพ์ O Enter ใส่ระยะ 9.20 (= h₃ × 10) Enter คลิกเส้นยอด แล้วคลิกด้านล่าง ได้เส้นโคน (Ø โคน)
- พิมพ์
PLEnter วาดด้านฟันเอียง: คลิกจุดบนเส้นยอด พิมพ์ความเอียงให้ได้มุม 30° จากแนวดิ่ง (ครึ่งหนึ่งของ 60°) ลงไปชนเส้นโคน แล้วขึ้นกลับยอดอีกด้าน เกิดเป็นร่องตัววี - พิมพ์
MIEnter เลือกฟัน กำหนดแกนกระจกกลางพิตช์ เพื่อทำฟันถัดไปให้สมมาตร หรือใช้AREnter ทำซ้ำหลายฟันตามความยาวเกลียว - พิมพ์ D Enter คลิกวัดจากยอดถึงโคนเพื่อตรวจว่าได้ความลึก 0.920 mm (0.92×10 = 9.20 ที่สเกล 10:1)
คำถามที่พบบ่อย
M10 ใช้ดอกสว่านเบอร์อะไรก่อนต๊าป
M10×1.5 (เกลียวหยาบ) ใช้ดอกสว่าน 8.5 mm จากกฎลัด ดอกต๊าป = Ø นอก − พิตช์ = 10 − 1.5 ถ้าเป็น M10×1.25 (เกลียวละเอียด) ใช้ดอก 8.8 mm
เกลียว M10 มีพิตช์เท่าไร
เกลียวหยาบมาตรฐาน M10 มีพิตช์ 1.5 mm ส่วนเกลียวละเอียดมี 1.25 และ 1.0 mm ต้องระบุให้ชัด เช่น M10×1.25
มุมเกลียว metric กี่องศา
60° (เกลียวสามเหลี่ยม ISO) ครึ่งมุมแต่ละข้าง 30° จากแนวแกน ต่างจากเกลียว Whitworth ที่เป็น 55°
คำนวณเส้นผ่านศูนย์กลางโคนเกลียวอย่างไร
Ø โคนที่ใช้อ้างขนาดดอกต๊าป D₁ = d − 1.0825 × P เช่น M10×1.5 ได้ 10 − 1.624 = 8.376 mm ส่วนความลึกเกลียวแต่ละข้าง h₃ = 0.6134 × P
สรุป
เกลียว metric คุมด้วยสองค่าคือ Ø นอก d และพิตช์ P จากนั้นทุกมิติคำนวณได้จากสูตรเดียวกัน Ø พิตช์ = d − 0.6495P, Ø โคนอ้างต๊าป = d − 1.0825P, ความลึกแต่ละข้าง = 0.6134P และดอกสว่านก่อนต๊าป ≈ d − P ตัวอย่าง M10×1.5 ได้ Ø พิตช์ 9.026, Ø โคน 8.376 และใช้ดอก 8.5 mm เมื่อวาดในโปรแกรมให้เขียนโปรไฟล์ฟันเดียวตามสัดส่วนแล้วทำซ้ำด้วย Mirror/Array