เขียนแบบส่งร้านตัดเลเซอร์ให้ถูกต้อง

ไฟล์ที่ส่งร้านตัดเลเซอร์ต้องเป็นเส้นปิด ไม่มีเส้นซ้อน วาดขนาดจริงหน่วยมิลลิเมตร รูไม่เล็กกว่าความหนาแผ่น แยกเลเยอร์ตัดกับแกะให้ชัด และบันทึกเป็น DXF ที่ร้านเปิดได้ ถ้าทำครบตามนี้ ร้านจะเอาไฟล์เข้าเครื่องได้ทันทีโดยไม่ต้องแก้ บทความนี้อธิบายแต่ละข้อพร้อมตัวอย่างการวาดและ checklist ก่อนส่ง

ทำไมไฟล์ที่ดูถูกบนจอ ถึงตัดออกมาผิด

เครื่องตัดเลเซอร์ไม่ได้ "มองภาพ" แบบที่คนมอง ซอฟต์แวร์ของเครื่องอ่านเส้นทีละเส้นแล้วแปลงเป็นเส้นทางเดินหัวตัด ถ้ามีเส้นสองเส้นทับกันพอดี บนจอจะเห็นเป็นเส้นเดียว แต่เครื่องจะตัดซ้ำสองรอบ ขอบไหม้และเสียเวลา ถ้ารูปร่างมีช่องว่างที่มุมเพียง 0.01 mm ซอฟต์แวร์จะไม่รู้ว่านี่คือชิ้นงานปิด ชดเชย kerf ไม่ได้ หรือเรียงลำดับตัดผิด ชิ้นอาจหล่นก่อนตัดรูด้านในเสร็จ

ช่างที่ร้านจึงต้องนั่งแก้ไฟล์ให้ ซึ่งบางร้านคิดค่าแก้แบบเพิ่ม หรือถ้าไม่ทันสังเกตก็ตัดออกมาเสียทั้งแผ่น การเตรียมไฟล์ให้ถูกตั้งแต่แรกจึงประหยัดทั้งเงินและเวลา

กฎ 6 ข้อของไฟล์ตัดเลเซอร์ที่ดี

1. ใช้หน่วยมิลลิเมตร และวาดขนาดจริง 1:1

เขียนแบบด้วยขนาดจริงเสมอ ห้ามย่อหรือขยายเพื่อให้พอดีกระดาษ เพราะร้านจะตัดตามตัวเลขในไฟล์ตรง ๆ ร้านในไทยแทบทั้งหมดใช้มิลลิเมตร ถ้าไฟล์ถูกตีความเป็นนิ้ว ชิ้นงานจะใหญ่ขึ้น 25.4 เท่า ไฟล์ DXF ที่ส่งออกจาก DXCAD2D Online เป็นมิลลิเมตรเสมอ แต่ควรเขียนบอกในข้อความที่ส่งร้านด้วยว่า "หน่วย mm สเกล 1:1"

2. รูปร่างที่จะตัดต้องเป็นเส้นปิด

ขอบนอกและรูทุกรูต้องเป็นวงปิดสนิท วิธีที่ชัวร์ที่สุดคือวาดด้วยเครื่องมือที่ได้รูปปิดตั้งแต่ต้น เช่น Rect หรือ Circle ส่วนรูปร่างอิสระให้ใช้ Polyline (P) และคลิกกลับไปที่จุดแรกเพื่อปิดรูป ถ้าวาดด้วย Line ทีละเส้น ให้เปิด OSNAP (F3) เพื่อให้ปลายเส้นจับกันพอดี

3. ห้ามมีเส้นซ้อนและเศษเส้น

เส้นซ้อนเกิดบ่อยจากการคัดลอกวางซ้ำ หรือวาดสี่เหลี่ยมทับขอบที่มีอยู่แล้ว ก่อนส่งให้ลากเลือกทั้งหมดแล้วดูจำนวนวัตถุว่าตรงกับที่ควรเป็นไหม ลองคลิกเส้นแล้วลบดู ถ้าลบแล้วยังเห็นเส้นอยู่ที่เดิม แปลว่ามีเส้นซ้อน นอกจากนี้ให้ลบเส้นช่วย เส้นศูนย์กลาง เส้นบอกขนาด และกรอบกระดาษออกจากไฟล์ที่จะตัด หรือแยกไว้คนละเลเยอร์ให้ชัดเจน

4. เข้าใจ kerf (ความกว้างรอยตัด)

ลำแสงเลเซอร์มีความกว้าง เนื้อวัสดุตรงแนวตัดจะหายไป ช่องที่หายไปนี้เรียกว่า kerf ขนาดขึ้นกับเครื่อง ชนิดวัสดุ และความหนา โดยทั่วไปอยู่ในระดับเศษส่วนของมิลลิเมตร ร้านส่วนใหญ่ตั้งค่าชดเชย kerf ในเครื่องให้อยู่แล้ว คุณจึงควร วาดขนาดชิ้นงานสำเร็จจริง ไม่ต้องบวกลบ kerf เอง เว้นแต่ร้านบอกให้ทำ

งานที่ต้องสวมอัด (press fit) เช่น ร่องสลักไม้หรืออะคริลิก ค่า kerf มีผลมาก ให้ถามร้านว่าชดเชยหรือไม่และควรเผื่อเท่าไร หรือสั่งตัดชิ้นทดลองเล็ก ๆ ก่อน

5. ขนาดรูและช่องแคบต้องสัมพันธ์กับความหนา

แนวทางทั่วไปที่ช่างใช้กันคือ เส้นผ่านศูนย์กลางรูไม่ควรเล็กกว่าความหนาแผ่น เช่น เหล็กหนา 3 mm รูไม่ควรเล็กกว่า Ø3 และช่องแคบหรือสะพานเนื้อวัสดุระหว่างรูกับขอบก็ไม่ควรแคบกว่าความหนาเช่นกัน รูที่เล็กกว่านี้อาจตัดได้ไม่กลม ขอบไหม้ หรือมีตะกรันอุดรู ค่าที่ทำได้จริงต่างกันตามเครื่องและวัสดุ จึงควรถามร้านก่อนเสมอ

ตารางนี้เป็นแนวทางเริ่มต้น ไม่ใช่ค่ามาตรฐาน ร้านที่มีเครื่องไฟเบอร์กำลังสูงอาจตัดรูได้เล็กกว่านี้ ขณะที่บางวัสดุต้องเผื่อมากกว่า

6. แยกเลเยอร์ตัดทะลุ กับแกะลาย

ถ้างานมีทั้งตัดทะลุและแกะผิว (engrave/mark) ให้แยกไว้คนละเลเยอร์และตั้งชื่อชัดเจน เช่น CUT กับ ENGRAVE ร้านจะได้กำหนดกำลังเลเซอร์ต่างกันได้ทันที ใน DXCAD2D Online สร้างเลเยอร์ได้จากแผงเลเยอร์ (แถบขวา) แล้วย้ายเส้นที่เลือกไปยังเลเยอร์ที่ต้องการ ข้อความที่จะแกะควรแปลงเป็นเส้นโครงร่าง หรือถามร้านว่ารับข้อความแบบ TEXT ได้หรือไม่

ตัวอย่าง: เขียนแผ่นเพลทยึด 120 × 80 mm มีรู 4 มุม

1. เปิด DXCAD2D Online กด R คลิกจุดเริ่ม แล้วพิมพ์ 120,80 กด Enter จะได้สี่เหลี่ยมกว้าง 120 สูง 80 mm
2. ถ้าต้องการเส้นอ้างอิงสำหรับตำแหน่งรู ใช้ Offset (O) ระยะ 10 mm จากขอบด้านใน (เส้นช่วยนี้ต้องลบออกก่อนส่ง)
3. กด C คลิกจุดตัดของเส้นช่วยด้วย OSNAP แล้วพิมพ์รัศมี 3 Enter ได้รู Ø6 ทำซ้ำครบ 4 มุม
4. ลบเส้นช่วยทั้งหมด หรือใช้ Trim (X) ตัดส่วนเกินถ้ามีรูปร่างตัดกัน
5. ใส่ Dimension (D) ไว้ในเลเยอร์แยกเพื่อให้ร้านตรวจขนาด และแจ้งร้านว่าเลเยอร์นี้ไม่ต้องตัด
6. ส่งออก DXF R12 แล้วลองนำเข้า DXF กลับมาเปิดอีกรอบเพื่อตรวจว่าทุกอย่างครบ

Checklist ก่อนกดส่งไฟล์ให้ร้าน

1. หน่วยเป็น mm และขนาดเป็นของจริง 1:1 วัดซ้ำอย่างน้อยหนึ่งระยะแล้ว
2. ขอบนอกและรูทุกรูเป็นเส้นปิด
3. ไม่มีเส้นซ้อน เส้นซ้ำ หรือจุดเล็ก ๆ ที่หลุดอยู่นอกชิ้นงาน
4. ลบกรอบกระดาษ title block เส้นช่วย และเส้นศูนย์กลางออกจากเลเยอร์ตัด
5. รูและช่องแคบไม่เล็กกว่าความหนาแผ่น หรือยืนยันกับร้านแล้ว
6. แยกเลเยอร์ CUT และ ENGRAVE ชัดเจน
7. ข้อความที่ต้องตัดหรือแกะแปลงเป็นเส้นแล้ว
8. บันทึกเป็น DXF R12 หรือรุ่นที่ร้านขอ ตั้งชื่อไฟล์บอกวัสดุ ความหนา และจำนวน เช่น plate_SS400_t3_x10.dxf
9. แนบข้อความบอกวัสดุ ความหนา จำนวนชิ้น และเลเยอร์ที่ไม่ต้องตัด

ทำครบตามรายการนี้ ร้านส่วนใหญ่จะเอาไฟล์เข้าเครื่องได้ทันที ไม่ต้องโทรกลับมาถาม และคุณจะได้ชิ้นงานตรงตามแบบตั้งแต่ครั้งแรก