วาดส่วนโค้งสัมผัส (tangent arc) ด้วยคำสั่ง fillet
ส่วนโค้งสัมผัส (tangent arc) คือส่วนโค้งที่ต่อกับเส้นหรือวงกลมอย่าง เนียนไม่มีหัก ตรงจุดสัมผัส ทิศทางของโค้งกับเส้นตรงไปทางเดียวกันพอดี งานที่ต้องใช้บ่อยคือมุมโค้งมน ปลายแขนโค้ง และรอยต่อโค้งของชิ้นงานตัดเลเซอร์ บทความนี้สอนวาดด้วยคำสั่ง fillet พร้อมสูตรหาตำแหน่งจุดสัมผัสและวิธีตรวจว่าสัมผัสจริง
สัมผัส (tangent) หมายความว่าอะไร
เส้นสองเส้นที่ชนกันเป็นมุมจะมี "หัก" ตรงมุม แต่ถ้าแทรกส่วนโค้งที่สัมผัสทั้งสองเส้น รอยต่อจะเนียน เพราะตรงจุดสัมผัส เส้นสัมผัสของวงกลมขนานกับเส้นตรงพอดี กุญแจสำคัญคือ รัศมีของโค้งตั้งฉากกับเส้นตรงที่จุดสัมผัสเสมอ
วิธีที่ 1: ใช้ fillet เชื่อมเส้นสองเส้น
คำสั่ง fillet สร้างส่วนโค้งสัมผัสระหว่างเส้นสองเส้นให้อัตโนมัติ เป็นวิธีที่เร็วและแม่นที่สุด
- วาดเส้นสองเส้นให้ชนกันหรือเล็งเข้าหากันเป็นมุม (กด L)
- เรียกคำสั่ง fillet ป้อนรัศมี R ที่ต้องการ
- คลิกเส้นที่หนึ่งแล้วคลิกเส้นที่สอง โปรแกรมจะตัดส่วนเกินและใส่ส่วนโค้งสัมผัสให้พอดี
สูตร: จุดสัมผัสอยู่ตรงไหน
ถ้าอยากวางจุดสัมผัสเองหรือเช็กว่า fillet ถูกต้อง ใช้สูตรนี้ โดย θ คือมุมระหว่างเส้นสองเส้นที่มุม
| หาค่า | สูตร |
|---|---|
| ระยะจุดสัมผัสจากมุม (tangent length) | t = R ÷ tan(θ ÷ 2) |
| ระยะศูนย์กลางโค้งจากมุม | d = R ÷ sin(θ ÷ 2) |
| มุมที่ส่วนโค้งกวาด | α = 180° − θ |
| ความยาวส่วนโค้ง | L = R × α (เรเดียน) |
ตัวอย่าง A — มุมฉาก: เส้นสองเส้นตั้งฉากกัน (θ = 90°) ใส่ fillet R = 10 mm
- จุดสัมผัสห่างจากมุม t = 10 ÷ tan 45° = 10 ÷ 1 = 10 mm ทั้งสองด้าน
- ส่วนโค้งกวาด α = 180° − 90° = 90° (เป็นโค้งเสี้ยววงกลมพอดี)
- ความยาวส่วนโค้ง L = 10 × (90 × π ÷ 180) = 10 × 1.5708 = 15.71 mm
ตัวอย่าง B — มุมป้าน: เส้นสองเส้นทำมุม θ = 120° ใส่ fillet R = 20 mm
- จุดสัมผัสห่างจากมุม t = 20 ÷ tan 60° = 20 ÷ 1.7320 = 11.55 mm
- ส่วนโค้งกวาด α = 180° − 120° = 60°
- ความยาวส่วนโค้ง L = 20 × (60 × π ÷ 180) = 20 × 1.0472 = 20.94 mm
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineวิธีที่ 2: ส่วนโค้งสัมผัสเส้นกับวงกลม หรือวงกลมสองวง
คำสั่ง fillet ใช้ได้กับวงกลมและส่วนโค้งด้วย ไม่ใช่แค่เส้นตรง
- วาดเส้นและวงกลม (หรือวงกลมสองวง) ที่ต้องการให้โค้งสัมผัส
- เรียก fillet ป้อนรัศมี R แล้วคลิกทั้งสองวัตถุ ทางด้านที่อยากให้โค้งโผล่ออกมา — ด้านที่คลิกเป็นตัวกำหนดว่าโค้งอยู่ด้านในหรือด้านนอก
- ถ้าผลลัพธ์กลับด้าน กด Ctrl+Z แล้วลองคลิกใกล้ฝั่งตรงข้าม
ตรวจว่าสัมผัสจริง ไม่ใช่แค่ดูเหมือน
- ซูมเข้าไปที่จุดต่อ ถ้าเห็น "หัก" เป็นเหลี่ยม แปลว่าไม่สัมผัส
- กด M (measure) วัดจากศูนย์กลางโค้งไปยังจุดสัมผัส ต้องเท่ากับรัศมี R พอดี และตั้งฉากกับเส้น
- ก่อนส่งไฟล์ตัด ใช้ trim เก็บปลายเส้นที่ยื่นเลยจุดสัมผัสออก เพื่อให้เส้นต่อเนื่องเป็นเส้นเดียว
คำถามที่พบบ่อย
ส่วนโค้งสัมผัสคืออะไร
คือส่วนโค้งที่ต่อกับเส้นหรือวงกลมอย่างเนียนไม่มีหัก เพราะทิศทางของโค้งกับเส้นไปทางเดียวกันตรงจุดสัมผัส รัศมีของโค้งจะตั้งฉากกับเส้นที่จุดนั้นเสมอ
วาดส่วนโค้งสัมผัสเส้นสองเส้นยังไง
ใช้คำสั่ง fillet ป้อนรัศมีที่ต้องการ แล้วคลิกเส้นที่หนึ่งและเส้นที่สอง โปรแกรมจะตัดมุมและใส่ส่วนโค้งสัมผัสให้พอดีโดยอัตโนมัติ
fillet ไม่ยอมใส่โค้งเพราะอะไร
มักเพราะรัศมีใหญ่เกินไปจนโค้งไม่พอดีกับความยาวเส้น ให้ลดรัศมีลง หรือยืดเส้นให้ยาวพอก่อน ถ้าเป็นวงกลมอาจเพราะรัศมีที่เลือกเป็นไปไม่ได้ทางเรขาคณิต
จุดสัมผัสอยู่ห่างจากมุมเท่าไหร่
t = R ÷ tan(θ ÷ 2) เมื่อ θ คือมุมระหว่างเส้นสองเส้น เช่น มุมฉากรัศมี 10 mm จุดสัมผัสอยู่ห่างมุม 10 mm ทั้งสองด้าน
สรุป
ส่วนโค้งสัมผัสทำให้รอยต่อเนียนไม่มีหัก วิธีง่ายที่สุดคือคำสั่ง fillet ป้อนรัศมีแล้วคลิกสองวัตถุ ถ้าอยากวางหรือตรวจเอง ใช้สูตรจุดสัมผัส t = R ÷ tan(θ/2) และมุมที่โค้งกวาด α = 180° − θ อย่าลืมซูมตรวจว่าไม่มีหัก และใช้ measure ยืนยันว่ารัศมีตั้งฉากกับเส้นที่จุดสัมผัสก่อนส่งไฟล์ตัด