หน้าแรก / บทความ / วาดร่องลิ่ม (keyway) บนเพลาและดุม
สอนวาด · พื้นฐาน

วาดร่องลิ่ม (keyway) บนเพลาและดุม

อ่าน 7 นาที · อัปเดต 12 พ.ย. 2026

ร่องลิ่ม (keyway) คือร่องสี่เหลี่ยมบนเพลาและในรูดุมที่ใส่ลิ่ม (key) เพื่อส่งแรงบิดโดยไม่ให้ดุมหมุนฟรี การวาดให้ถูกต้องต้องรู้ ความกว้าง b และความลึกร่อง ที่อ้างจากขนาดเพลาตามมาตรฐาน บทความนี้ให้ตารางขนาดลิ่มตามเส้นผ่านศูนย์กลางเพลา (DIN 6885 / ISO 773) ความลึกฝั่งเพลาและฝั่งดุม และขั้นตอนวาดใน DXCAD2D ด้วยพิกัดจริงที่ตรวจแล้ว

ขนาดลิ่มมาจากเส้นผ่านศูนย์กลางเพลา

ลิ่มขนาน (parallel key) มีหน้าตัดสี่เหลี่ยม กว้าง b สูง h เลือกตามช่วงเส้นผ่านศูนย์กลางเพลา ไม่ได้ตั้งเอง ความลึกร่องแบ่งเป็นสองค่า คือ t1 ความลึกร่องบนเพลา และ t2 ความลึกร่องในดุม

b t1 d − t1 ภาพตัดเพลา Ø d พร้อมร่องลิ่ม
b = ความกว้างร่อง · t1 = ความลึกร่องบนเพลา · d − t1 = ระยะจากก้นร่องถึงผิวเพลาฝั่งตรงข้าม (ค่าที่ใช้ตรวจงานจริง)
เพลา Ø (เกิน–ถึง, mm)ลิ่ม b×hร่องเพลา t1ร่องดุม t2
6–82×21.21.0
8–103×31.81.4
10–124×42.51.8
12–175×53.02.3
17–226×63.52.8
22–308×74.03.3
30–3810×85.03.3
38–4412×85.03.3
44–5014×95.53.8
50–5816×106.04.3
จำไว้: t1 + t2 มากกว่าความสูงลิ่ม h อยู่เล็กน้อย (ราว 0.2–0.3 mm) เพราะเผื่อช่องว่างเหนือหลังลิ่มไว้ ลิ่มจึงยันที่ด้านข้าง ไม่ใช่ด้านบน

วาดภาพตัดเพลาใน DXCAD2D

ตัวอย่าง เพลา Ø30 (อยู่ช่วง 22–30) ใช้ลิ่ม 8×7 ความลึกร่องเพลา t1 = 4.0 วางจุดศูนย์กลางเพลาที่ (0,0)

  1. กด C วาดวงกลมเพลารัศมี 15 ที่ 0,0 (Ø30)
  2. ร่องกว้าง 8 อยู่กึ่งกลางด้านบน จึงกินช่วง x = −4 ถึง +4 ก้นร่องลึก t1 = 4 จากผิวบน (y = 15) ลงมาที่ y = 11 กด REC วาดสี่เหลี่ยมจาก -4,11 ถึง 4,16 (ยื่นพ้นผิวเพลาเล็กน้อยไว้ก่อน)
  3. กด trim ตัดส่วนโค้งของวงกลมที่อยู่ในปากร่อง และตัดเส้นสี่เหลี่ยมที่โผล่พ้นวงกลม ให้เหลือปากร่องเปิดพอดีกับผิวเพลา
  4. ตรวจด้วย M ว่าความกว้างปากร่าง = 8 และระยะก้นร่องถึงผิวล่าง = d − t1 = 30 − 4 = 26.0 mm

วาดร่องตามยาว (ภาพด้านข้าง)

บนผิวเพลาด้านข้าง ร่องลิ่มเป็นรูยาวปลายโค้ง (obround) ยาวเท่าลิ่ม กว้างเท่า b

  1. เลือกความยาวร่องให้สั้นกว่าความยาวดุมเล็กน้อย เช่น ร่องยาว 40 mm กว้าง 8 mm
  2. วาดเป็นรูยาวปลายโค้งตามบทความ วาดรูสล็อต/รูยาว (obround) คือวงกลม Ø8 สองวงห่างกัน 32 mm (40 − 8) แล้วลากเส้นสัมผัส กด trim ตัดส่วนเกิน
  3. ร่องแบบปลายโค้ง (กัดด้วยเอ็นมิลล์) นิยมกว่าร่องปลายตัดตรง เพราะกัดง่ายและลดจุดรวมความเค้น

ความลึกร่องตามยาวเท่ากับ t1 เดิม (4.0 mm สำหรับเพลา Ø30) และบอกขนาดด้วยค่า d − t1 เสมอ เพราะวัดด้วยไมโครมิเตอร์คร่อมเพลาได้จริง

ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร

เปิด DXCAD2D Online

ฝั่งดุม (รูเพลา)

ร่องลิ่มในดุมคิดจากผิวรูเพลาเข้าไปในเนื้อดุม ลึก t2 ตัวอย่างดุมรู Ø30 ใช้ลิ่ม 8×7 ได้ t2 = 3.3

ค่าที่ใช้ตรวจคือ d + t2 = 30 + 3.3 = 33.3 mm วัดจากก้นร่องในดุมถึงผนังรูฝั่งตรงข้าม กด C วาดวงกลมรู Ø30 แล้วกด REC วาดร่องกว้าง 8 ยื่นออกจากผิวรู 3.3 mm จากนั้น trim ให้ปากร่องต่อเนียนกับผิวรู

พิกัดความเผื่อ: ความกว้างร่อง b มักให้พิกัดไว้ (เช่น N9 สำหรับงานสวมแน่นปกติ หรือ P9/JS9 ตามการใช้งาน) ส่วนความลึก t1/t2 เป็นค่าปกติ บอกขนาดด้วย d − t1 และ d + t2 เพราะวัดจริงได้ ตัวเลขในตารางนี้อิง DIN 6885-1 อาจต่างจากมาตรฐานอื่นเล็กน้อย ควรอ้างมาตรฐานลิ่มที่ใช้จริงเสมอ

คำถามที่พบบ่อย

ร่องลิ่มเพลา Ø30 ใช้ลิ่มขนาดเท่าไร

เพลา Ø30 อยู่ช่วง 22–30 mm ใช้ลิ่ม 8×7 ร่องเพลาลึก t1 = 4.0 และร่องดุมลึก t2 = 3.3 (ตาม DIN 6885-1)

ความลึกร่องลิ่มวัดอย่างไร

ฝั่งเพลาบอกด้วย d − t1 คือระยะจากก้นร่องถึงผิวเพลาฝั่งตรงข้าม ฝั่งดุมบอกด้วย d + t2 คือระยะจากก้นร่องในดุมถึงผนังรูฝั่งตรงข้าม ทั้งสองค่าวัดด้วยไมโครมิเตอร์ได้จริง

ร่องลิ่มปลายโค้งกับปลายตัดตรงต่างกันอย่างไร

ร่องปลายโค้งกัดด้วยเอ็นมิลล์ กัดง่ายและลดจุดรวมความเค้น ส่วนร่องปลายตัดตรงต้องกัดด้วยคัตเตอร์แผ่นหรือชาปิง นิยมใช้ปลายโค้งในงานทั่วไป

ความกว้างร่องลิ่มให้พิกัดเท่าไร

นิยมพิกัด N9 สำหรับงานสวมปกติ ส่วนความสูงลิ่มกับความลึกร่องเผื่อช่องว่างเหนือหลังลิ่มไว้เล็กน้อย ลิ่มจึงส่งแรงที่ด้านข้างไม่ใช่ด้านบน

สรุป

วาดร่องลิ่มเริ่มจากเลือกขนาดลิ่ม b×h ตามช่วงเส้นผ่านศูนย์กลางเพลาในตาราง แล้ววาดร่องกว้าง b ลึก t1 บนเพลาและ t2 ในดุม บอกขนาดด้วยค่า d − t1 และ d + t2 เพราะวัดจริงได้ ใน DXCAD2D วาดวงกลมเพลา/รู ด้วย C วาดร่องด้วย REC แล้ว trim ให้เนียน ส่วนร่องตามยาววาดเป็นรูยาวปลายโค้ง ตัวเลขในตารางอิง DIN 6885-1 ควรตรวจกับมาตรฐานลิ่มที่ใช้จริงก่อนสั่งงาน