วาดร่องลิ่ม (keyway) บนเพลาและดุม
ร่องลิ่ม (keyway) คือร่องสี่เหลี่ยมบนเพลาและในรูดุมที่ใส่ลิ่ม (key) เพื่อส่งแรงบิดโดยไม่ให้ดุมหมุนฟรี การวาดให้ถูกต้องต้องรู้ ความกว้าง b และความลึกร่อง ที่อ้างจากขนาดเพลาตามมาตรฐาน บทความนี้ให้ตารางขนาดลิ่มตามเส้นผ่านศูนย์กลางเพลา (DIN 6885 / ISO 773) ความลึกฝั่งเพลาและฝั่งดุม และขั้นตอนวาดใน DXCAD2D ด้วยพิกัดจริงที่ตรวจแล้ว
ขนาดลิ่มมาจากเส้นผ่านศูนย์กลางเพลา
ลิ่มขนาน (parallel key) มีหน้าตัดสี่เหลี่ยม กว้าง b สูง h เลือกตามช่วงเส้นผ่านศูนย์กลางเพลา ไม่ได้ตั้งเอง ความลึกร่องแบ่งเป็นสองค่า คือ t1 ความลึกร่องบนเพลา และ t2 ความลึกร่องในดุม
| เพลา Ø (เกิน–ถึง, mm) | ลิ่ม b×h | ร่องเพลา t1 | ร่องดุม t2 |
|---|---|---|---|
| 6–8 | 2×2 | 1.2 | 1.0 |
| 8–10 | 3×3 | 1.8 | 1.4 |
| 10–12 | 4×4 | 2.5 | 1.8 |
| 12–17 | 5×5 | 3.0 | 2.3 |
| 17–22 | 6×6 | 3.5 | 2.8 |
| 22–30 | 8×7 | 4.0 | 3.3 |
| 30–38 | 10×8 | 5.0 | 3.3 |
| 38–44 | 12×8 | 5.0 | 3.3 |
| 44–50 | 14×9 | 5.5 | 3.8 |
| 50–58 | 16×10 | 6.0 | 4.3 |
วาดภาพตัดเพลาใน DXCAD2D
ตัวอย่าง เพลา Ø30 (อยู่ช่วง 22–30) ใช้ลิ่ม 8×7 ความลึกร่องเพลา t1 = 4.0 วางจุดศูนย์กลางเพลาที่ (0,0)
- กด C วาดวงกลมเพลารัศมี 15 ที่
0,0(Ø30) - ร่องกว้าง 8 อยู่กึ่งกลางด้านบน จึงกินช่วง x = −4 ถึง +4 ก้นร่องลึก t1 = 4 จากผิวบน (y = 15) ลงมาที่ y = 11 กด REC วาดสี่เหลี่ยมจาก
-4,11ถึง4,16(ยื่นพ้นผิวเพลาเล็กน้อยไว้ก่อน) - กด trim ตัดส่วนโค้งของวงกลมที่อยู่ในปากร่อง และตัดเส้นสี่เหลี่ยมที่โผล่พ้นวงกลม ให้เหลือปากร่องเปิดพอดีกับผิวเพลา
- ตรวจด้วย M ว่าความกว้างปากร่าง = 8 และระยะก้นร่องถึงผิวล่าง = d − t1 = 30 − 4 = 26.0 mm
วาดร่องตามยาว (ภาพด้านข้าง)
บนผิวเพลาด้านข้าง ร่องลิ่มเป็นรูยาวปลายโค้ง (obround) ยาวเท่าลิ่ม กว้างเท่า b
- เลือกความยาวร่องให้สั้นกว่าความยาวดุมเล็กน้อย เช่น ร่องยาว 40 mm กว้าง 8 mm
- วาดเป็นรูยาวปลายโค้งตามบทความ วาดรูสล็อต/รูยาว (obround) คือวงกลม Ø8 สองวงห่างกัน 32 mm (40 − 8) แล้วลากเส้นสัมผัส กด trim ตัดส่วนเกิน
- ร่องแบบปลายโค้ง (กัดด้วยเอ็นมิลล์) นิยมกว่าร่องปลายตัดตรง เพราะกัดง่ายและลดจุดรวมความเค้น
ความลึกร่องตามยาวเท่ากับ t1 เดิม (4.0 mm สำหรับเพลา Ø30) และบอกขนาดด้วยค่า d − t1 เสมอ เพราะวัดด้วยไมโครมิเตอร์คร่อมเพลาได้จริง
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineฝั่งดุม (รูเพลา)
ร่องลิ่มในดุมคิดจากผิวรูเพลาเข้าไปในเนื้อดุม ลึก t2 ตัวอย่างดุมรู Ø30 ใช้ลิ่ม 8×7 ได้ t2 = 3.3
ค่าที่ใช้ตรวจคือ d + t2 = 30 + 3.3 = 33.3 mm วัดจากก้นร่องในดุมถึงผนังรูฝั่งตรงข้าม กด C วาดวงกลมรู Ø30 แล้วกด REC วาดร่องกว้าง 8 ยื่นออกจากผิวรู 3.3 mm จากนั้น trim ให้ปากร่องต่อเนียนกับผิวรู
คำถามที่พบบ่อย
ร่องลิ่มเพลา Ø30 ใช้ลิ่มขนาดเท่าไร
เพลา Ø30 อยู่ช่วง 22–30 mm ใช้ลิ่ม 8×7 ร่องเพลาลึก t1 = 4.0 และร่องดุมลึก t2 = 3.3 (ตาม DIN 6885-1)
ความลึกร่องลิ่มวัดอย่างไร
ฝั่งเพลาบอกด้วย d − t1 คือระยะจากก้นร่องถึงผิวเพลาฝั่งตรงข้าม ฝั่งดุมบอกด้วย d + t2 คือระยะจากก้นร่องในดุมถึงผนังรูฝั่งตรงข้าม ทั้งสองค่าวัดด้วยไมโครมิเตอร์ได้จริง
ร่องลิ่มปลายโค้งกับปลายตัดตรงต่างกันอย่างไร
ร่องปลายโค้งกัดด้วยเอ็นมิลล์ กัดง่ายและลดจุดรวมความเค้น ส่วนร่องปลายตัดตรงต้องกัดด้วยคัตเตอร์แผ่นหรือชาปิง นิยมใช้ปลายโค้งในงานทั่วไป
ความกว้างร่องลิ่มให้พิกัดเท่าไร
นิยมพิกัด N9 สำหรับงานสวมปกติ ส่วนความสูงลิ่มกับความลึกร่องเผื่อช่องว่างเหนือหลังลิ่มไว้เล็กน้อย ลิ่มจึงส่งแรงที่ด้านข้างไม่ใช่ด้านบน
สรุป
วาดร่องลิ่มเริ่มจากเลือกขนาดลิ่ม b×h ตามช่วงเส้นผ่านศูนย์กลางเพลาในตาราง แล้ววาดร่องกว้าง b ลึก t1 บนเพลาและ t2 ในดุม บอกขนาดด้วยค่า d − t1 และ d + t2 เพราะวัดจริงได้ ใน DXCAD2D วาดวงกลมเพลา/รู ด้วย C วาดร่องด้วย REC แล้ว trim ให้เนียน ส่วนร่องตามยาววาดเป็นรูยาวปลายโค้ง ตัวเลขในตารางอิง DIN 6885-1 ควรตรวจกับมาตรฐานลิ่มที่ใช้จริงก่อนสั่งงาน