วาดลบมุมโค้งและลบมุมตัด (fillet / chamfer)
มุมของชิ้นงานโลหะแทบไม่เคยเป็นมุมคมจริง ๆ เรามักลบมุมด้วยสองวิธี คือ fillet (ลบมุมโค้ง) ที่แทนมุมด้วยส่วนโค้งรัศมี R และ chamfer (ลบมุมตัด) ที่ตัดมุมเป็นหน้าเฉียง ขนาด C บทความนี้อธิบายความต่าง วิธีบอกขนาดในแบบ ตำแหน่งจุดสัมผัสที่ถูกต้อง และวิธีวาดด้วยคำสั่ง fillet / chamfer ใน DXCAD2D
fillet กับ chamfer ต่างกันอย่างไร
fillet คือมุมโค้ง กำหนดด้วยรัศมี R (เช่น R3 = รัศมี 3 มม.) ส่วนโค้งสัมผัสกับเส้นทั้งสองด้านของมุมแบบเรียบเนียน นิยมใช้ที่มุมในเพื่อลดจุดรวมความเค้น (stress concentration) และให้วัสดุไหลต่อเนื่องในงานหล่อ/ปั๊ม
chamfer คือมุมตัดเฉียง กำหนดด้วยระยะ C โดยทั่วไปหมายถึงหน้าเฉียง C×45° (เช่น C2 = ตัดลึก 2 มม. ที่มุม 45°) ใช้ลบคมเพื่อความปลอดภัย กันบาดมือ ช่วยนำเข้าเวลาประกอบ (lead-in) และลบครีบ (deburr)
การบอกขนาดในแบบ
| สัญลักษณ์ | ความหมาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| R3 | fillet รัศมี 3 มม. | มุมโค้งรัศมี 3 |
| C2 | chamfer 2 มม. × 45° | ตัดลึก 2 ทั้งสองด้าน มุม 45° |
| 2 × 45° | เขียนเต็มของ C2 | ระยะ 2 มม. มุม 45° |
| 2 × 30° | chamfer ไม่ใช่ 45° | ระยะ 2 มม. ด้านหนึ่ง มุม 30° |
สำหรับ chamfer ที่ไม่ใช่ 45° ต้องบอกสองค่าเสมอ คือ "ระยะ × มุม" หรือ "ระยะ × ระยะ" เพราะรู้แค่ตัวเดียวจะวาดไม่ได้ ส่วน C2 ใช้ได้เฉพาะกรณี 45° ที่ทั้งสองด้านเท่ากัน
วาด fillet ให้จุดสัมผัสถูกต้อง
หัวใจของ fillet คือส่วนโค้งสัมผัสเส้นทั้งสอง จุดศูนย์กลางของส่วนโค้งต้องอยู่ห่างจากเส้นแต่ละเส้นเท่ากับ R พอดี สำหรับมุมฉาก 90° จะง่ายมาก
- วางมุมไว้ที่จุด (0,0) โดยเส้นหนึ่งไปตามแกน X อีกเส้นไปตามแกน Y
- จุดศูนย์กลางส่วนโค้งอยู่ที่ (R, R) จุดสัมผัสอยู่ที่ (R, 0) บนแกน X และ (0, R) บนแกน Y
- เช่น fillet R5 ที่มุมฉาก: ศูนย์กลาง (5,5) จุดสัมผัส (5,0) และ (0,5) ส่วนโค้งกินช่วง 90°
ใน DXCAD2D ไม่ต้องคำนวณเอง กดคำสั่ง fillet ใส่รัศมี R แล้วคลิกเส้นสองเส้นที่ชนกัน โปรแกรมจะตัดเส้นให้พอดีจุดสัมผัสและวางส่วนโค้งให้อัตโนมัติ
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineวาด chamfer ให้ระยะถูกต้อง
chamfer ตัดมุมทิ้งเป็นหน้าเฉียง จุดเริ่มหน้าเฉียงอยู่ห่างจากมุมเท่ากับระยะ C บนเส้นแต่ละด้าน สำหรับ C×45° ที่มุมฉาก
- วางมุมไว้ที่ (0,0) เส้นไปตามแกน X และแกน Y
- จุดตัดอยู่ที่ (C, 0) และ (0, C) ลากเส้นเชื่อมสองจุดนี้ได้หน้าเฉียง 45°
- เช่น C3: จุดตัด (3,0) และ (0,3) หน้าเฉียงยาว 3√2 = 4.243 มม.
ใน DXCAD2D กดคำสั่ง chamfer ใส่ระยะ (เท่ากันทั้งสองด้านสำหรับ 45° หรือระบุสองค่าสำหรับมุมอื่น) แล้วคลิกเส้นสองเส้น โปรแกรมจะตัดมุมให้ ถ้าต้องการวาดเอง ใช้ L พิมพ์พิกัดจุดตัดทั้งสองก็ได้
เลือก fillet หรือ chamfer
ใช้ fillet ที่มุมในซึ่งรับแรง เพราะส่วนโค้งกระจายความเค้นดีกว่ามุมคม ลดการแตกร้าว และจำเป็นในงานหล่อ/ฉีดเพื่อให้วัสดุไหล ใช้ chamfer ที่ขอบนอกเพื่อลบคม กันบาด และช่วยนำเข้าเวลาประกอบเพลากับรู หรือก่อนต๊าปเกลียวที่ปากรู ส่วนงานตัดเลเซอร์/พลาสมา มุมนอกมักใส่ fillet เล็ก ๆ เพื่อลดการสะสมความร้อนที่มุมคม
คำถามที่พบบ่อย
fillet กับ chamfer ต่างกันอย่างไร
fillet คือลบมุมเป็นส่วนโค้ง บอกด้วยรัศมี R ส่วน chamfer คือลบมุมเป็นหน้าเฉียงตรง บอกด้วยระยะ C (มักเป็น C×45°) fillet เน้นลดความเค้นที่มุมใน chamfer เน้นลบคมและช่วยประกอบ
C2 ในแบบหมายถึงอะไร
หมายถึง chamfer ตัดลึก 2 มม. ที่มุม 45° ทั้งสองด้านเท่ากัน เท่ากับเขียนว่า 2 × 45°
chamfer 45 องศายาวเท่าไหร่
หน้าเฉียงยาว = C × √2 เช่น C2 ยาว 2.828 มม. และ C3 ยาว 4.243 มม. ใช้ค่านี้คิดความยาวเส้นตัด
ลบมุม R เท่าไหร่ดี
ขึ้นกับงาน แต่มุมในที่รับแรงควรใช้ R ใหญ่ที่สุดที่แบบยอมให้เพื่อลดความเค้น ส่วนมุมนอกเพื่อความสวย/ลบคมมักใช้ R เล็ก ๆ เช่น R1–R3 ดูจากแบบหรือมาตรฐานชิ้นงานเป็นหลัก
ใส่ fillet ไม่ได้เพราะอะไร
มักเพราะรัศมี R ใหญ่กว่าความยาวเส้นที่จะลบมุม ทำให้จุดสัมผัสเลยปลายเส้น ให้ลดรัศมีลงหรือยืดเส้นให้ยาวพอก่อน
สรุป
fillet แทนมุมด้วยส่วนโค้งรัศมี R โดยจุดสัมผัสอยู่ห่างจากเส้นแต่ละด้านเท่ากับ R (มุมฉากศูนย์กลางอยู่ที่ R,R) ส่วน chamfer ตัดมุมเป็นหน้าเฉียงระยะ C โดยจุดตัดอยู่ห่างมุม C บนแต่ละเส้น และหน้าเฉียง C×45° ยาว C√2 ใน DXCAD2D ใช้คำสั่ง fillet และ chamfer คลิกเส้นสองเส้นให้โปรแกรมตัดให้ตรงเป๊ะ เลือก fillet ที่มุมในรับแรง และ chamfer ที่ขอบนอกเพื่อลบคมและช่วยประกอบ