หน้าแรก / บทความ / วาดและคำนวณเฟืองตัวหนอน อัตราทด–มุมลีด–ระยะศูนย์
วาด+คำนวณงานสายช่าง

วาดและคำนวณเฟืองตัวหนอน อัตราทด–มุมลีด–ระยะศูนย์

อ่าน 8 นาที · อัปเดต 18 พ.ย. 2026

เฟืองตัวหนอน (worm และ worm wheel) ให้อัตราทดสูงมากในพื้นที่แคบ และหลายคู่ยังล็อกตัวเองไม่ไหลกลับ จึงใช้กับรอกยก บานประตูม้วน และหัวแบ่งองศา หัวใจของการคำนวณคือ โมดูล (module) ร่วมกับ จำนวนเกลียวตัวหนอน (starts) และ จำนวนฟันล้อ บทความนี้ให้สูตรหาอัตราทด มุมลีด เส้นผ่านศูนย์กลาง และระยะศูนย์กลาง พร้อมตัวอย่างอัตราทด 40:1 และขั้นตอนวาดภาพประกบใน DXCAD2D Online

ค่าหลักของเฟืองตัวหนอน

กำหนด z₁ = จำนวนเกลียว (starts) ของตัวหนอน, z₂ = จำนวนฟันของล้อ, m = โมดูลตามแกน (axial module ของตัวหนอน = โมดูลของล้อ) และ q = ตัวประกอบเส้นผ่านศูนย์กลางตัวหนอน (diameter factor)

ค่าสูตร
อัตราทด iz₂ ÷ z₁
พิตช์ตามแกน pxπ × m
ลีดของตัวหนอน pzz₁ × π × m
Ø พิตช์ตัวหนอน d₁q × m
มุมลีด γarctan( z₁ ÷ q )
Ø พิตช์ล้อ d₂z₂ × m
ระยะศูนย์กลาง a(d₁ + d₂) ÷ 2
Ø นอกตัวหนอน da1d₁ + 2m
Ø คอล้อ (ยอด) da2d₂ + 2m
Ø โคน dfd − 2.4m (ทั้งตัวหนอนและล้อ)
อัตราทดสูงในที่แคบ: เฟืองตรงคู่หนึ่งทดได้ทีละไม่กี่เท่า แต่เฟืองตัวหนอนทดได้เท่ากับจำนวนฟันล้อหารด้วยจำนวนเกลียว เช่นล้อ 40 ฟันกับตัวหนอนเกลียวเดี่ยวได้ 40:1 ในคู่เดียว
ระยะศูนย์ a ตัวหนอน (worm) ล้อ (worm wheel) Ø พิตช์ d₂
ภาพประกบ: ตัวหนอนเป็นเกลียวพิตช์ตามแกน px ขบกับล้อที่ Ø พิตช์ d₂ ระยะระหว่างศูนย์สองแกน = a

ตัวอย่างคำนวณจริง: อัตราทด 40:1

ตัวหนอนเกลียวเดี่ยว z₁ = 1, ล้อ z₂ = 40 ฟัน, โมดูล m = 2 มม., ตัวประกอบเส้นผ่านศูนย์กลาง q = 10

ค่าแทนค่าผล
อัตราทด i40 ÷ 140 : 1
พิตช์ตามแกน pxπ × 26.283 มม.
ลีด pz1 × π × 26.283 มม.
Ø พิตช์ตัวหนอน d₁10 × 220.0 มม.
มุมลีด γarctan(1 ÷ 10)5.71°
Ø พิตช์ล้อ d₂40 × 280.0 มม.
ระยะศูนย์กลาง a(20 + 80) ÷ 250.0 มม.
Ø นอกตัวหนอน da120 + 2×224.0 มม.
Ø คอล้อ da280 + 2×284.0 มม.

มุมลีด 5.71° ถือว่าต่ำ เฟืองตัวหนอนที่มุมลีดต่ำ (ราว < 5–6°) มักล็อกตัวเอง คือล้อหมุนกลับไปขับตัวหนอนไม่ได้ จึงนิยมใช้กับงานยกที่ต้องค้างน้ำหนัก แต่ประสิทธิภาพส่งกำลังจะต่ำกว่าเฟืองตรง

Ø โคน: ใช้ระยะเผื่อ 0.2m ทำให้ Ø โคน = d − 2.4m เช่น ตัวหนอน df1 = 20 − 4.8 = 15.2 มม. และล้อ df2 = 80 − 4.8 = 75.2 มม.

ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร

เปิด DXCAD2D Online

ขั้นตอนวาดภาพประกบใน DXCAD2D

วาดเป็นภาพประกบ 2 มิติ: ล้อเป็นวงกลม ตัวหนอนเป็นเกลียวข้างมองจากด้านข้าง ตามตัวอย่าง 40:1

  1. วาดวงพิตช์ของล้อด้วย C (circle) ที่จุดศูนย์ 0,0 รัศมี 40 (d₂ = 80) และวงนอกรัศมี 42 (da2 = 84)
  2. หาจุดศูนย์แกนตัวหนอนด้วยระยะศูนย์ a = 50 ลากเส้นช่วยด้วย L จาก 0,0 ไป -50,0 ปลายเส้นคือแกนตัวหนอน
  3. วาดวงพิตช์ตัวหนอนด้วย C ที่ปลายแกน รัศมี 10 (d₁ = 20) — วงพิตช์ล้อกับตัวหนอนจะสัมผัสกันพอดีเพราะ 40 + 10 = 50 = a
  4. วาดตัวหนอนด้านข้างด้วย REC (rect) เป็นแท่งยาวตามแกน แล้วขีดเส้นเกลียวด้วย L เอียงตามมุมลีด 5.71° ทำซ้ำทุกระยะพิตช์ px = 6.283 ด้วย AR (array)
  5. ตรวจระยะศูนย์และเส้นผ่านศูนย์กลางด้วย ME (measure) ก่อนบอกขนาด
  6. ใส่ขนาดด้วย DLI (dimension linear) ที่ระยะศูนย์ a, Ø ล้อ และ Ø ตัวหนอน

ถ้าต้องการฟันล้อครบวง ให้ร่างฟันหนึ่งซี่แล้ว PO (polar array) รอบจุดศูนย์ล้อเป็นจำนวน 40 ซี่ เท่ากับ z₂

คำถามที่พบบ่อย

เฟืองตัวหนอนคำนวณอัตราทดยังไง

อัตราทด = จำนวนฟันล้อ ÷ จำนวนเกลียวตัวหนอน เช่นล้อ 40 ฟันกับตัวหนอนเกลียวเดี่ยวได้ 40:1 ถ้าตัวหนอนสองเกลียวจะได้ 20:1

มุมลีดเฟืองตัวหนอนหายังไง

มุมลีด γ = arctan(จำนวนเกลียว ÷ ตัวประกอบเส้นผ่านศูนย์กลาง q) เช่น z₁ = 1, q = 10 ได้ arctan(1÷10) = 5.71°

เฟืองตัวหนอนล็อกตัวเองเมื่อไหร่

มักล็อกตัวเองเมื่อมุมลีดต่ำราว น้อยกว่า 5–6° คือล้อหมุนกลับไปขับตัวหนอนไม่ได้ เหมาะกับงานยกที่ต้องค้างน้ำหนัก แต่แลกมากับประสิทธิภาพส่งกำลังที่ต่ำลง

ระยะศูนย์กลางเฟืองตัวหนอนคิดยังไง

ระยะศูนย์ a = (Ø พิตช์ตัวหนอน + Ø พิตช์ล้อ) ÷ 2 เช่น d₁ = 20, d₂ = 80 ได้ a = 50 มม.

สรุป

เฟืองตัวหนอนคำนวณจากโมดูล m จำนวนเกลียว z₁ และจำนวนฟันล้อ z₂: อัตราทด = z₂ ÷ z₁, Ø พิตช์ล้อ = z₂ × m, Ø พิตช์ตัวหนอน = q × m, มุมลีด = arctan(z₁ ÷ q), ระยะศูนย์ = (d₁ + d₂) ÷ 2 ตัวอย่าง 40:1 ได้ d₁ = 20, d₂ = 80, a = 50 มม., มุมลีด 5.71° วาดเป็นวงพิตช์สองวงสัมผัสกันที่ระยะ a แล้วบอกขนาดด้วย DLI ตรวจทุกค่าด้วย ME ก่อนผลิต