คำนวณความยาวสายพานระหว่างพูลเลย์ 2 ตัว
เมื่อออกแบบชุดส่งกำลังด้วยสายพาน สิ่งที่ต้องรู้คือ สายพานต้องยาวเท่าไร จึงจะคล้องพูลเลย์สองตัวได้พอดี คำตอบหาได้จากระยะศูนย์กลาง (C) และเส้นผ่านศูนย์กลางพูลเลย์ใหญ่–เล็ก (D และ d) ด้วยสูตรเดียว บทความนี้ให้สูตรลัดความยาวสายพาน สูตรมุมโอบ และสูตรย้อนกลับหาระยะศูนย์กลางจากเบอร์สายพานมาตรฐาน พร้อมตัวอย่างคำนวณจริงที่ตรวจซ้ำแล้ว
ตัวแปรที่ต้องรู้ก่อน
สายพานแบบเปิด (open belt) คล้องพูลเลย์สองตัวที่หมุนทิศเดียวกัน ความยาวสายพานมาจากสามส่วน คือ ช่วงตรงสองเส้นที่สัมผัสพูลเลย์ และส่วนโค้งที่โอบรอบพูลเลย์แต่ละตัว ตัวแปรหลักมีสามตัว
| สัญลักษณ์ | ความหมาย |
|---|---|
| C | ระยะศูนย์กลางระหว่างเพลาสองตัว |
| D | เส้นผ่านศูนย์กลางพูลเลย์ใหญ่ |
| d | เส้นผ่านศูนย์กลางพูลเลย์เล็ก |
| L | ความยาวสายพาน (เส้นรอบวงที่คล้องได้พอดี) |
สูตรความยาวสายพาน
สูตรที่ใช้กันทั่วไปเป็นสูตรประมาณที่แม่นมากในงานจริง (ต่างจากค่าแท้จริงไม่ถึง 0.01% เมื่อพูลเลย์ไม่ได้ต่างกันมาก)
L ≈ 2C + (π ÷ 2)(D + d) + (D − d)² ÷ (4C)
ทุกค่าใช้หน่วยเดียวกัน (เช่น มิลลิเมตรทั้งหมด) ได้ L เป็นมิลลิเมตร
ส่วนประกอบของสูตรเข้าใจได้ง่าย 2C คือช่วงตรงสองเส้น (π÷2)(D+d) คือครึ่งเส้นรอบวงของพูลเลย์สองตัวรวมกัน และพจน์สุดท้ายเป็นค่าแก้เล็ก ๆ ที่เพิ่มขึ้นเมื่อพูลเลย์สองตัวต่างขนาดกันมาก
ตัวอย่างที่ 1: พูลเลย์ D = 200 mm, d = 100 mm, ระยะศูนย์กลาง C = 500 mm
L ≈ 2(500) + (π÷2)(200+100) + (200−100)² ÷ (4×500)
= 1000 + 1.5708 × 300 + 10000 ÷ 2000
= 1000 + 471.2 + 5.0 = 1476.2 mm
มุมโอบของพูลเลย์เล็ก
พูลเลย์เล็กคือจุดที่สายพานโอบน้อยที่สุด จึงเป็นตัวกำหนดแรงเสียดทานและการลื่น มุมโอบ (angle of wrap) ของพูลเลย์เล็กหาได้จาก
จากตัวอย่างที่ 1: θ = 180° − 2 × arcsin(100 ÷ 1000) = 180° − 2(5.74°) = 168.5° ยิ่งมุมโอบมากยิ่งถ่ายแรงได้ดี ถ้ามุมโอบต่ำกว่า 120° ควรเพิ่มระยะศูนย์กลางหรือใส่พูลเลย์กดสายพาน (idler)
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineหาระยะศูนย์กลางจากเบอร์สายพานมาตรฐาน
งานจริงมักกลับกัน คือซื้อสายพานมาตรฐานความยาว L มาแล้ว ต้องหาว่าต้องตั้งระยะศูนย์กลางเท่าไรให้ตึงพอดี จัดสูตรข้างบนใหม่ได้เป็น
C = [ B + √(B² − 8(D − d)²) ] ÷ 8
ตัวอย่าง: สายพาน L = 1476 mm, D = 200, d = 100
B = 2(1476) − π(300) = 2952 − 942.5 = 2009.5
C = [2009.5 + √(2009.5² − 8×100²)] ÷ 8 = [2009.5 + 1990.5] ÷ 8 = 500 mm (กลับมาค่าเดิมพอดี)
ในทางปฏิบัติให้ตั้งระยะสั้นกว่าค่านี้เล็กน้อยเพื่อใส่สายพานได้ แล้วค่อยเลื่อนมอเตอร์ออกจนตึง จึงควรออกแบบฐานมอเตอร์ให้ปรับระยะได้ ±3% ของ C
วาดเพื่อตรวจระยะใน DXCAD2D
ก่อนสั่งทำฐานหรือเจาะรูยึดมอเตอร์ ให้วาดตรวจก่อน
- กด C วาดวงกลมพูลเลย์ใหญ่และเล็กตามเส้นผ่านศูนย์กลางจริง วางจุดศูนย์กลางห่างกันเท่าค่า C ที่คำนวณได้ (พิมพ์พิกัด เช่น
0,0และ500,0) - กด M วัดระยะระหว่างจุดศูนย์กลางเพื่อยืนยัน C และวัดช่วงตรงของสายพานเพื่อเช็กว่ามอเตอร์ไม่ชนโครง
- ใช้ L ลากเส้นสัมผัสบน–ล่างแทนแนวสายพาน จะเห็นมุมโอบและพื้นที่ที่ต้องเผื่อไว้สำหรับการ์ดครอบ
คำถามที่พบบ่อย
สูตรหาความยาวสายพานคืออะไร
สำหรับสายพานแบบเปิดใช้ L ≈ 2C + (π÷2)(D+d) + (D−d)²÷(4C) โดย C คือระยะศูนย์กลาง D และ d คือเส้นผ่านศูนย์กลางพูลเลย์ใหญ่และเล็ก ใช้หน่วยเดียวกันทั้งหมด
สายพานร่องวีต้องใช้เส้นผ่านศูนย์กลางไหนในสูตร
ใช้เส้นผ่านศูนย์กลางพิตช์ (pitch/datum diameter) ของร่อง ไม่ใช่ขอบนอกของพูลเลย์ เพราะเส้นกึ่งกลางความหนาสายพานวิ่งที่ระดับพิตช์
คำนวณระยะศูนย์กลางจากความยาวสายพานอย่างไร
ให้ B = 2L − π(D+d) แล้ว C = [B + √(B² − 8(D−d)²)] ÷ 8 ควรตั้งสั้นกว่านี้เล็กน้อยแล้วเลื่อนมอเตอร์ออกจนสายพานตึง
มุมโอบน้อยเกินไปทำให้เกิดอะไร
สายพานจับพูลเลย์ได้น้อยลง เกิดการลื่นและร้อน ควรรักษามุมโอบพูลเลย์เล็กให้มากกว่า 120° โดยเพิ่มระยะศูนย์กลางหรือใส่พูลเลย์กดสายพาน (idler)
สรุป
ความยาวสายพานระหว่างพูลเลย์สองตัวหาได้จากสูตรเดียว L ≈ 2C + (π÷2)(D+d) + (D−d)²÷4C ส่วนมุมโอบพูลเลย์เล็กคือ 180° − 2·arcsin[(D−d)÷2C] และถ้ามีเบอร์สายพานอยู่แล้วก็ย้อนหาระยะศูนย์กลางได้ด้วยสูตร C = [B + √(B²−8(D−d)²)]÷8 สำหรับสายพานร่องวีให้ใช้เส้นผ่านศูนย์กลางพิตช์เสมอ แล้ววาดตรวจใน DXCAD2D ก่อนสั่งงานจริง