หน้าแรก / บทความ / วาดและคำนวณเฟืองตรง (module, จำนวนฟัน)
วาด+คำนวณงานสายช่าง

วาดและคำนวณเฟืองตรง (module, จำนวนฟัน)

อ่าน 8 นาที · อัปเดต 14 พ.ย. 2026

เฟืองตรง (spur gear) ระบบ metric คุมด้วยสองค่าคือ โมดูล m (ขนาดฟัน) และ จำนวนฟัน z เมื่อรู้สองค่านี้ก็หาเส้นผ่านศูนย์กลางพิตช์ เส้นผ่านศูนย์กลางนอก เส้นผ่านศูนย์กลางโคน ความลึกฟัน และระยะศูนย์กลางระหว่างเฟืองคู่ได้ทั้งหมด บทความนี้ให้สูตร ตัวอย่างคำนวณ m = 2, z = 20 และวิธีวาดวงอ้างอิงเฟืองใน DXCAD2D Online

โมดูลและสูตรเฟืองตรง

โมดูลคืออัตราส่วน m = d ⁄ z (Ø พิตช์ต่อจำนวนฟัน) หน่วยเป็นมิลลิเมตร ฟันเฟืองมาตรฐานสูงจากวงพิตช์ขึ้นไปหนึ่งโมดูล (addendum) และลึกลงไป 1.25 โมดูล (dedendum) มุมกดมาตรฐาน 20°

หาค่าสูตรm=2 z=20
Ø พิตช์ dd = m · z40.00 mm
Ø นอก (ยอดฟัน) dₐdₐ = m · (z + 2)44.00 mm
Ø โคน (ก้นฟัน) d_fd_f = m · (z − 2.5)35.00 mm
ความสูงหัวฟัน (addendum)hₐ = m2.00 mm
ความลึกก้นฟัน (dedendum)h_f = 1.25 · m2.50 mm
ความลึกฟันรวมh = 2.25 · m4.50 mm
พิตช์วงกลม (circular pitch)p = π · m6.283 mm
Ø วงฐาน (base) ที่ 20°d_b = d · cos20°37.59 mm
จำง่าย: Ø นอก = Ø พิตช์ + 2 โมดูล และ Ø โคน = Ø พิตช์ − 2.5 โมดูล ดังนั้นเฟืองยิ่งโมดูลใหญ่ ฟันยิ่งโต
dₐ d (พิตช์) d_f
เฟือง 20 ฟัน: เส้นทึบนอกสุด = Ø นอก dₐ · เส้นประยาว = Ø พิตช์ d · เส้นประสั้น = Ø โคน d_f

ตัวอย่างคำนวณจริง: เฟือง m = 2, z = 20

เฟืองโมดูล 2 จำนวน 20 ฟัน มุมกด 20° แทนค่าในสูตร

  1. Ø พิตช์: d = 2 × 20 = 40 mm
  2. Ø นอก: dₐ = 2 × (20 + 2) = 2 × 22 = 44 mm
  3. Ø โคน: d_f = 2 × (20 − 2.5) = 2 × 17.5 = 35 mm
  4. หัวฟัน hₐ = 2 mm, ก้นฟัน h_f = 2.5 mm, ลึกรวม = 4.5 mm
  5. พิตช์วงกลม p = π × 2 = 6.283 mm (ความหนาฟันที่วงพิตช์ ≈ p ⁄ 2 = 3.142 mm)
ตรวจซ้ำ: Ø นอก − Ø โคน = 44 − 35 = 9 mm ซึ่งเท่ากับความลึกฟันรวมสองด้าน = 2 × 4.5 = 9 mm พอดี

ระยะศูนย์กลางของเฟืองคู่

เมื่อเฟืองสองตัวโมดูลเดียวกันขบกัน ระยะศูนย์กลางคือครึ่งหนึ่งของผลรวม Ø พิตช์

สูตร: ระยะศูนย์กลาง a = (d₁ + d₂) ⁄ 2 = m × (z₁ + z₂) ⁄ 2

ตัวอย่าง: เฟือง m = 2 คู่หนึ่ง z₁ = 20 กับ z₂ = 40 → a = 2 × (20 + 40) ⁄ 2 = 60 mm อัตราทด = z₂ ⁄ z₁ = 40 ⁄ 20 = 2:1

ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร

เปิด DXCAD2D Online

ขั้นตอนวาดวงอ้างอิงเฟืองในโปรแกรม

การร่างฟันอินโวลูตที่แท้จริงต้องใช้หลายขั้น แต่สิ่งที่ใช้สั่งงานและตรวจแบบจริงคือ สามวงอ้างอิง (นอก พิตช์ โคน) ด้านล่างวาดเฟือง m = 2, z = 20 ขนาดจริง

  1. พิมพ์ C Enter คลิกจุดศูนย์กลาง 0,0 พิมพ์รัศมี 22 Enter ได้วงนอก (Ø44)
  2. ทำคำสั่ง C ซ้ำ รัศมี 20 Enter ได้วงพิตช์ (Ø40) แล้ว C รัศมี 17.5 Enter ได้วงโคน (Ø35)
  3. ร่างฟันหนึ่งซี่ระหว่างวงโคนกับวงนอก: พิมพ์ PL Enter วาดด้านข้างฟันสองด้านและยอดฟัน ใช้ความหนาฟันที่วงพิตช์ ≈ 3.14 mm เป็นแนว
  4. พิมพ์ PO Enter (array เชิงมุม) เลือกฟัน กำหนดจุดศูนย์กลาง 0,0 ใส่จำนวน 20 รอบ 360° ได้ฟันครบวง
  5. พิมพ์ TR Enter ตัดเส้นเกินที่วงโคน แล้ว C วาดรูเพลากลาง จบด้วย D บอกขนาด Ø44 และ Ø40

คำถามที่พบบ่อย

โมดูลเฟืองคืออะไร

โมดูล m = Ø พิตช์ ÷ จำนวนฟัน (หน่วย mm) เป็นตัวบอกขนาดฟัน เฟืองสองตัวจะขบกันได้ต้องมีโมดูลและมุมกดเท่ากัน

คำนวณ Ø นอกของเฟืองอย่างไร

Ø นอก = โมดูล × (จำนวนฟัน + 2) เช่น m = 2, z = 20 ได้ 2 × 22 = 44 mm เพราะยอดฟันสูงจากวงพิตช์ขึ้นไปหนึ่งโมดูลทั้งสองด้าน

เฟือง 20 ฟันโมดูล 2 วัดเส้นผ่านศูนย์กลางเท่าไร

Ø พิตช์ 40 mm, Ø นอก (วัดจากยอดฟันถึงยอดฟัน) 44 mm, Ø โคน 35 mm ความลึกฟันรวม 4.5 mm

ระยะศูนย์กลางเฟืองสองตัวหาอย่างไร

a = โมดูล × (ฟันตัวแรก + ฟันตัวที่สอง) ÷ 2 เช่น m = 2, z = 20 และ 40 ได้ 2 × 60 ÷ 2 = 60 mm

สรุป

เฟืองตรงคุมด้วยโมดูล m และจำนวนฟัน z จากนั้นทุกมิติตามมา Ø พิตช์ = m·z, Ø นอก = m(z+2), Ø โคน = m(z−2.5) และลึกฟันรวม = 2.25m ตัวอย่าง m = 2, z = 20 ได้ Ø พิตช์ 40, Ø นอก 44, Ø โคน 35 mm ส่วนเฟืองคู่หาระยะศูนย์กลางจาก a = m(z₁+z₂)⁄2 เมื่อวาดในโปรแกรมให้เขียนสามวงอ้างอิงก่อน แล้วร่างฟันและทำซ้ำด้วย Polar array