วาดและคำนวณเฟืองตัวหนอน อัตราทด–มุมลีด–ระยะศูนย์
เฟืองตัวหนอน (worm และ worm wheel) ให้อัตราทดสูงมากในพื้นที่แคบ และหลายคู่ยังล็อกตัวเองไม่ไหลกลับ จึงใช้กับรอกยก บานประตูม้วน และหัวแบ่งองศา หัวใจของการคำนวณคือ โมดูล (module) ร่วมกับ จำนวนเกลียวตัวหนอน (starts) และ จำนวนฟันล้อ บทความนี้ให้สูตรหาอัตราทด มุมลีด เส้นผ่านศูนย์กลาง และระยะศูนย์กลาง พร้อมตัวอย่างอัตราทด 40:1 และขั้นตอนวาดภาพประกบใน DXCAD2D Online
ค่าหลักของเฟืองตัวหนอน
กำหนด z₁ = จำนวนเกลียว (starts) ของตัวหนอน, z₂ = จำนวนฟันของล้อ, m = โมดูลตามแกน (axial module ของตัวหนอน = โมดูลของล้อ) และ q = ตัวประกอบเส้นผ่านศูนย์กลางตัวหนอน (diameter factor)
| ค่า | สูตร |
|---|---|
| อัตราทด i | z₂ ÷ z₁ |
| พิตช์ตามแกน px | π × m |
| ลีดของตัวหนอน pz | z₁ × π × m |
| Ø พิตช์ตัวหนอน d₁ | q × m |
| มุมลีด γ | arctan( z₁ ÷ q ) |
| Ø พิตช์ล้อ d₂ | z₂ × m |
| ระยะศูนย์กลาง a | (d₁ + d₂) ÷ 2 |
| Ø นอกตัวหนอน da1 | d₁ + 2m |
| Ø คอล้อ (ยอด) da2 | d₂ + 2m |
| Ø โคน df | d − 2.4m (ทั้งตัวหนอนและล้อ) |
ตัวอย่างคำนวณจริง: อัตราทด 40:1
ตัวหนอนเกลียวเดี่ยว z₁ = 1, ล้อ z₂ = 40 ฟัน, โมดูล m = 2 มม., ตัวประกอบเส้นผ่านศูนย์กลาง q = 10
| ค่า | แทนค่า | ผล |
|---|---|---|
| อัตราทด i | 40 ÷ 1 | 40 : 1 |
| พิตช์ตามแกน px | π × 2 | 6.283 มม. |
| ลีด pz | 1 × π × 2 | 6.283 มม. |
| Ø พิตช์ตัวหนอน d₁ | 10 × 2 | 20.0 มม. |
| มุมลีด γ | arctan(1 ÷ 10) | 5.71° |
| Ø พิตช์ล้อ d₂ | 40 × 2 | 80.0 มม. |
| ระยะศูนย์กลาง a | (20 + 80) ÷ 2 | 50.0 มม. |
| Ø นอกตัวหนอน da1 | 20 + 2×2 | 24.0 มม. |
| Ø คอล้อ da2 | 80 + 2×2 | 84.0 มม. |
มุมลีด 5.71° ถือว่าต่ำ เฟืองตัวหนอนที่มุมลีดต่ำ (ราว < 5–6°) มักล็อกตัวเอง คือล้อหมุนกลับไปขับตัวหนอนไม่ได้ จึงนิยมใช้กับงานยกที่ต้องค้างน้ำหนัก แต่ประสิทธิภาพส่งกำลังจะต่ำกว่าเฟืองตรง
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineขั้นตอนวาดภาพประกบใน DXCAD2D
วาดเป็นภาพประกบ 2 มิติ: ล้อเป็นวงกลม ตัวหนอนเป็นเกลียวข้างมองจากด้านข้าง ตามตัวอย่าง 40:1
- วาดวงพิตช์ของล้อด้วย C (circle) ที่จุดศูนย์
0,0รัศมี40(d₂ = 80) และวงนอกรัศมี42(da2 = 84) - หาจุดศูนย์แกนตัวหนอนด้วยระยะศูนย์ a = 50 ลากเส้นช่วยด้วย L จาก
0,0ไป-50,0ปลายเส้นคือแกนตัวหนอน - วาดวงพิตช์ตัวหนอนด้วย C ที่ปลายแกน รัศมี
10(d₁ = 20) — วงพิตช์ล้อกับตัวหนอนจะสัมผัสกันพอดีเพราะ 40 + 10 = 50 = a - วาดตัวหนอนด้านข้างด้วย REC (rect) เป็นแท่งยาวตามแกน แล้วขีดเส้นเกลียวด้วย L เอียงตามมุมลีด 5.71° ทำซ้ำทุกระยะพิตช์ px = 6.283 ด้วย AR (array)
- ตรวจระยะศูนย์และเส้นผ่านศูนย์กลางด้วย ME (measure) ก่อนบอกขนาด
- ใส่ขนาดด้วย DLI (dimension linear) ที่ระยะศูนย์ a, Ø ล้อ และ Ø ตัวหนอน
ถ้าต้องการฟันล้อครบวง ให้ร่างฟันหนึ่งซี่แล้ว PO (polar array) รอบจุดศูนย์ล้อเป็นจำนวน 40 ซี่ เท่ากับ z₂
คำถามที่พบบ่อย
เฟืองตัวหนอนคำนวณอัตราทดยังไง
อัตราทด = จำนวนฟันล้อ ÷ จำนวนเกลียวตัวหนอน เช่นล้อ 40 ฟันกับตัวหนอนเกลียวเดี่ยวได้ 40:1 ถ้าตัวหนอนสองเกลียวจะได้ 20:1
มุมลีดเฟืองตัวหนอนหายังไง
มุมลีด γ = arctan(จำนวนเกลียว ÷ ตัวประกอบเส้นผ่านศูนย์กลาง q) เช่น z₁ = 1, q = 10 ได้ arctan(1÷10) = 5.71°
เฟืองตัวหนอนล็อกตัวเองเมื่อไหร่
มักล็อกตัวเองเมื่อมุมลีดต่ำราว น้อยกว่า 5–6° คือล้อหมุนกลับไปขับตัวหนอนไม่ได้ เหมาะกับงานยกที่ต้องค้างน้ำหนัก แต่แลกมากับประสิทธิภาพส่งกำลังที่ต่ำลง
ระยะศูนย์กลางเฟืองตัวหนอนคิดยังไง
ระยะศูนย์ a = (Ø พิตช์ตัวหนอน + Ø พิตช์ล้อ) ÷ 2 เช่น d₁ = 20, d₂ = 80 ได้ a = 50 มม.
สรุป
เฟืองตัวหนอนคำนวณจากโมดูล m จำนวนเกลียว z₁ และจำนวนฟันล้อ z₂: อัตราทด = z₂ ÷ z₁, Ø พิตช์ล้อ = z₂ × m, Ø พิตช์ตัวหนอน = q × m, มุมลีด = arctan(z₁ ÷ q), ระยะศูนย์ = (d₁ + d₂) ÷ 2 ตัวอย่าง 40:1 ได้ d₁ = 20, d₂ = 80, a = 50 มม., มุมลีด 5.71° วาดเป็นวงพิตช์สองวงสัมผัสกันที่ระยะ a แล้วบอกขนาดด้วย DLI ตรวจทุกค่าด้วย ME ก่อนผลิต