หน้าแรก / บทความ / วาดและคำนวณเกลียวสี่เหลี่ยม (square thread)
วาด+คำนวณงานสายช่าง · 2D

วาดและคำนวณเกลียวสี่เหลี่ยม (square thread)

อ่าน 7 นาที · อัปเดต 21 พ.ย. 2026

เกลียวสี่เหลี่ยม (square thread) เป็นเกลียวส่งกำลังที่หน้าสันตั้งฉากกับแกน จึงแรงเสียดทานต่ำและส่งแรงตามแนวแกนได้ดี พบในแม่แรง ปากกาจับงาน และสกรูนำ สูตรจำง่ายกว่าเกลียว metric เพราะ ความลึก = พิตช์ ÷ 2 และสันกับร่องกว้างเท่ากัน บทความนี้ให้สูตรครบ ตัวอย่าง Ø30 พิตช์ 6 มม. การหามุมลีด และขั้นวาดโปรไฟล์ใน DXCAD2D

สูตรของเกลียวสี่เหลี่ยม

เกลียวสี่เหลี่ยมมาตรฐาน (จานเดี่ยว single-start) อิงจากพิตช์ P เพียงค่าเดียว ความลึกฟันเป็นครึ่งพิตช์ ทำให้สัน (land) และร่อง (groove) กว้างเท่ากันคือ P/2

สูตร (เกลียวสี่เหลี่ยม จานเดี่ยว):
ความลึกฟัน h = P / 2
ความกว้างสัน = ความกว้างร่อง = P / 2
Ø โคน (core/minor) d_c = d − 2·(P/2) = d − P
Ø กลาง (mean) d_m = d − P/2
ลีด L = n·P (n = จำนวนจาน) · มุมลีด: tan λ = L / (π·d_m)
Ø นอก d Ø โคน d−P P P/2 h = P/2
โปรไฟล์เกลียวสี่เหลี่ยมในภาพตัดตามแกน: หนึ่งพิตช์ P = สันกว้าง P/2 + ร่องกว้าง P/2 ความลึก h = P/2

ตัวอย่างคำนวณจริง: Ø30 พิตช์ 6 มม.

สกรูส่งกำลังเกลียวสี่เหลี่ยม Ø นอก d = 30 mm พิตช์ P = 6 mm จานเดี่ยว

1) ความลึกฟัน: h = P/2 = 6/2 = 3.0 mm

2) Ø โคน: d_c = d − P = 30 − 6 = 24 mm (ลึกข้างละ 3 มม. รวมสองข้าง 6 มม.)

3) Ø กลาง: d_m = d − P/2 = 30 − 3 = 27 mm

4) สันและร่อง: กว้างอย่างละ P/2 = 3 mm

5) ลีดและมุมลีด: ลีด L = P = 6 mm (จานเดี่ยว) · tan λ = L/(π·d_m) = 6/(π × 27) = 6/84.82 = 0.07074 → λ = 4.05°

กันพลาด: Ø โคนลด d − P ไม่ใช่ d − P/2 เพราะความลึก P/2 เกิดขึ้นทั้งสองด้านของเพลา ส่วน d − P/2 คือ Ø กลางซึ่งใช้คำนวณมุมลีดและแรงบิดเท่านั้น

เทียบเกลียวสี่เหลี่ยมกับคางหมู (ACME)

หัวข้อสี่เหลี่ยม (square)คางหมู (ACME 29°)
มุมหน้าสัน0° (ตั้งฉากแกน)29° (เอียง)
ความลึกP/20.5P + 0.25 mm
แรงเสียดทานต่ำสุดสูงกว่าเล็กน้อย
ตัด/ผลิตยาก (ต้องมีดตรง)ง่ายกว่า มีต๊าป/ดายขาย
รับแรงข้างไม่ดีดีกว่า (หน้าเอียงประคอง)

เกลียวสี่เหลี่ยมให้ประสิทธิภาพส่งกำลังสูงสุด แต่ผลิตยากและปรับระยะคลอน (backlash) ไม่ได้ งานจริงหลายงานจึงเลือกคางหมูแทน

วาดโปรไฟล์เกลียวสี่เหลี่ยมใน DXCAD2D

วาดภาพตัดตามแกน ใช้ตัวอย่าง d = 30, P = 6 (ครึ่งบนของแกน: เส้น Ø นอกที่ y = 15, เส้น Ø โคนที่ y = 12)

  1. กด L ลากเส้นแกนที่ y = 0 เป็นเส้นอ้างอิง
  2. กด P วาดโปรไฟล์ฟันหนึ่งพิตช์ด้วยพิกัด (เริ่มสันที่ขอบนอก): 0,15 → #3,15 (สันกว้าง 3) → #3,12 (ลงลึก 3) → #6,12 (ร่องกว้าง 3) → #6,15 (ขึ้น)
  3. กด array ทำซ้ำโปรไฟล์ไปตามแนวแกน ระยะพิตช์ 6 มม. ตามจำนวนเกลียวที่ต้องการ
  4. กด mirror สะท้อนข้ามเส้นแกนถ้าต้องการภาพตัดเต็มทั้งสองด้าน
  5. กด D บอกขนาด: พิตช์ 6, ความลึก 3, Ø นอก 30, Ø โคน 24 · ใช้ M ตรวจระยะสัน/ร่างซ้ำ

ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร

เปิด DXCAD2D Online

คำถามที่พบบ่อย

เกลียวสี่เหลี่ยมความลึกเท่าไหร่

ความลึกฟัน = พิตช์ ÷ 2 เช่น พิตช์ 6 มม. ลึก 3 มม. และสันกับร่องกว้างอย่างละ P/2 เท่ากัน

Ø โคนเกลียวสี่เหลี่ยมคำนวณยังไง

Ø โคน = Ø นอก − พิตช์ (d − P) เพราะลึกข้างละ P/2 สองด้านรวมเป็น P เช่น Ø30 พิตช์ 6 ได้โคน 24 มม.

เกลียวสี่เหลี่ยมกับคางหมูต่างกันยังไง

สี่เหลี่ยมหน้าสันตั้งฉากแกน แรงเสียดทานต่ำสุดแต่ผลิตยากและปรับคลอนไม่ได้ ส่วนคางหมูหน้าเอียง 29° ตัดง่ายกว่า มีต๊าป/ดายขาย และรับแรงข้างดีกว่า

มุมลีดของเกลียวสี่เหลี่ยมหายังไง

tan λ = ลีด ÷ (π × Ø กลาง) เช่น Ø30 พิตช์ 6 จานเดี่ยว ได้ tan λ = 6/(π×27) → λ ≈ 4.05°

สรุป

เกลียวสี่เหลี่ยมจำสูตรง่าย ความลึก = P/2 สันและร่องกว้างอย่างละ P/2 Ø โคน = d − P และ Ø กลาง = d − P/2 มุมลีดหาได้จาก tan λ = L/(π·d_m) วาดภาพตัดด้วย polyline หนึ่งพิตช์แล้ว array ซ้ำไปตามแกน ถ้างานต้องปรับคลอนหรือผลิตง่ายให้พิจารณาเกลียวคางหมูแทน