วาดและคำนวณเกลียวสี่เหลี่ยม (square thread)
เกลียวสี่เหลี่ยม (square thread) เป็นเกลียวส่งกำลังที่หน้าสันตั้งฉากกับแกน จึงแรงเสียดทานต่ำและส่งแรงตามแนวแกนได้ดี พบในแม่แรง ปากกาจับงาน และสกรูนำ สูตรจำง่ายกว่าเกลียว metric เพราะ ความลึก = พิตช์ ÷ 2 และสันกับร่องกว้างเท่ากัน บทความนี้ให้สูตรครบ ตัวอย่าง Ø30 พิตช์ 6 มม. การหามุมลีด และขั้นวาดโปรไฟล์ใน DXCAD2D
สูตรของเกลียวสี่เหลี่ยม
เกลียวสี่เหลี่ยมมาตรฐาน (จานเดี่ยว single-start) อิงจากพิตช์ P เพียงค่าเดียว ความลึกฟันเป็นครึ่งพิตช์ ทำให้สัน (land) และร่อง (groove) กว้างเท่ากันคือ P/2
ความลึกฟัน h = P / 2
ความกว้างสัน = ความกว้างร่อง = P / 2
Ø โคน (core/minor) d_c = d − 2·(P/2) = d − P
Ø กลาง (mean) d_m = d − P/2
ลีด L = n·P (n = จำนวนจาน) · มุมลีด: tan λ = L / (π·d_m)
ตัวอย่างคำนวณจริง: Ø30 พิตช์ 6 มม.
สกรูส่งกำลังเกลียวสี่เหลี่ยม Ø นอก d = 30 mm พิตช์ P = 6 mm จานเดี่ยว
1) ความลึกฟัน: h = P/2 = 6/2 = 3.0 mm
2) Ø โคน: d_c = d − P = 30 − 6 = 24 mm (ลึกข้างละ 3 มม. รวมสองข้าง 6 มม.)
3) Ø กลาง: d_m = d − P/2 = 30 − 3 = 27 mm
4) สันและร่อง: กว้างอย่างละ P/2 = 3 mm
5) ลีดและมุมลีด: ลีด L = P = 6 mm (จานเดี่ยว) · tan λ = L/(π·d_m) = 6/(π × 27) = 6/84.82 = 0.07074 → λ = 4.05°
เทียบเกลียวสี่เหลี่ยมกับคางหมู (ACME)
| หัวข้อ | สี่เหลี่ยม (square) | คางหมู (ACME 29°) |
|---|---|---|
| มุมหน้าสัน | 0° (ตั้งฉากแกน) | 29° (เอียง) |
| ความลึก | P/2 | 0.5P + 0.25 mm |
| แรงเสียดทาน | ต่ำสุด | สูงกว่าเล็กน้อย |
| ตัด/ผลิต | ยาก (ต้องมีดตรง) | ง่ายกว่า มีต๊าป/ดายขาย |
| รับแรงข้าง | ไม่ดี | ดีกว่า (หน้าเอียงประคอง) |
เกลียวสี่เหลี่ยมให้ประสิทธิภาพส่งกำลังสูงสุด แต่ผลิตยากและปรับระยะคลอน (backlash) ไม่ได้ งานจริงหลายงานจึงเลือกคางหมูแทน
วาดโปรไฟล์เกลียวสี่เหลี่ยมใน DXCAD2D
วาดภาพตัดตามแกน ใช้ตัวอย่าง d = 30, P = 6 (ครึ่งบนของแกน: เส้น Ø นอกที่ y = 15, เส้น Ø โคนที่ y = 12)
- กด L ลากเส้นแกนที่ y = 0 เป็นเส้นอ้างอิง
- กด P วาดโปรไฟล์ฟันหนึ่งพิตช์ด้วยพิกัด (เริ่มสันที่ขอบนอก):
0,15→#3,15(สันกว้าง 3) →#3,12(ลงลึก 3) →#6,12(ร่องกว้าง 3) →#6,15(ขึ้น) - กด array ทำซ้ำโปรไฟล์ไปตามแนวแกน ระยะพิตช์ 6 มม. ตามจำนวนเกลียวที่ต้องการ
- กด mirror สะท้อนข้ามเส้นแกนถ้าต้องการภาพตัดเต็มทั้งสองด้าน
- กด D บอกขนาด: พิตช์ 6, ความลึก 3, Ø นอก 30, Ø โคน 24 · ใช้ M ตรวจระยะสัน/ร่างซ้ำ
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineคำถามที่พบบ่อย
เกลียวสี่เหลี่ยมความลึกเท่าไหร่
ความลึกฟัน = พิตช์ ÷ 2 เช่น พิตช์ 6 มม. ลึก 3 มม. และสันกับร่องกว้างอย่างละ P/2 เท่ากัน
Ø โคนเกลียวสี่เหลี่ยมคำนวณยังไง
Ø โคน = Ø นอก − พิตช์ (d − P) เพราะลึกข้างละ P/2 สองด้านรวมเป็น P เช่น Ø30 พิตช์ 6 ได้โคน 24 มม.
เกลียวสี่เหลี่ยมกับคางหมูต่างกันยังไง
สี่เหลี่ยมหน้าสันตั้งฉากแกน แรงเสียดทานต่ำสุดแต่ผลิตยากและปรับคลอนไม่ได้ ส่วนคางหมูหน้าเอียง 29° ตัดง่ายกว่า มีต๊าป/ดายขาย และรับแรงข้างดีกว่า
มุมลีดของเกลียวสี่เหลี่ยมหายังไง
tan λ = ลีด ÷ (π × Ø กลาง) เช่น Ø30 พิตช์ 6 จานเดี่ยว ได้ tan λ = 6/(π×27) → λ ≈ 4.05°
สรุป
เกลียวสี่เหลี่ยมจำสูตรง่าย ความลึก = P/2 สันและร่องกว้างอย่างละ P/2 Ø โคน = d − P และ Ø กลาง = d − P/2 มุมลีดหาได้จาก tan λ = L/(π·d_m) วาดภาพตัดด้วย polyline หนึ่งพิตช์แล้ว array ซ้ำไปตามแกน ถ้างานต้องปรับคลอนหรือผลิตง่ายให้พิจารณาเกลียวคางหมูแทน