วาดและคำนวณหางเหยี่ยว (dovetail) + ระยะวัดลูกบอล
หางเหยี่ยว (dovetail) คือร่อง/ลิ้นรูปคางหมูที่ใช้เป็นรางเลื่อนล็อกตัวไม่ให้หลุดออกด้านบน งานวัดหางเหยี่ยวด้วยเวอร์เนียร์ตรง ๆ ทำไม่ได้เพราะมุมแหลมเอียง ช่างจึงใช้ ลูกบอลหรือเพลาเกจสองลูกคร่อมแล้ววัด (over-pins) บทความนี้ให้ทั้งการ คำนวณความกว้างบน-ล่างจากมุมและความลึก เพื่อวาด และ สูตร over-pins เพื่อตรวจงานจริง พร้อมตัวอย่างตัวเลขทุกขั้น
เรขาคณิตหางเหยี่ยว: มุม ความลึก ความกว้าง
หางเหยี่ยวกำหนดด้วยสามค่า: มุมหน้า α (มุมของหน้าเอียงเทียบฐาน นิยม 60°), ความลึก H และ ความกว้างด้านกว้าง B (ด้านฐาน) หน้าเอียงแต่ละข้างกินแนวนอนเข้ามาเท่ากับ
ความกว้างด้านแคบ = B − 2 · run (สำหรับลิ้นที่กว้างด้านล่าง) หรือ = B + 2 · run (ถ้าวัดจากด้านแคบไปด้านกว้าง)
ตัวอย่างคำนวณ layout หางเหยี่ยว
ออกแบบลิ้นหางเหยี่ยว มุม α = 60°, ลึก H = 12 mm, ด้านกว้าง (ฐาน) B = 40 mm หาความกว้างด้านแคบ (ด้านบน)
- run = H ÷ tan 60° = 12 ÷ 1.7320 = 6.928 mm ต่อข้าง
- ความกว้างด้านบน = B − 2 · run = 40 − 2(6.928) = 40 − 13.856 = 26.14 mm
เท่านี้ก็ได้พิกัดครบสำหรับวาดภาพตัดหางเหยี่ยว: มุมล่างสองจุดห่าง 40, มุมบนสองจุดห่าง 26.14 สูง 12
ตรวจงานด้วยลูกบอลคร่อม (over-pins)
วางลูกบอล/เพลาเกจเส้นผ่านศูนย์กลาง d สองลูกแนบมุมล่างสองข้างของลิ้นหางเหยี่ยว (ลูกบอลสัมผัสหน้าเอียงและนั่งบนระนาบฐาน) แล้ววัดคร่อมผิวนอกของลูกบอลทั้งสอง ได้ระยะ M
สูตร over-pins (หางเหยี่ยวตัวผู้ กว้างด้านล่าง):
เมื่อ M = ระยะคร่อมลูกบอล, B = ความกว้างฐาน (ด้านกว้าง), d = เส้นผ่านศูนย์กลางลูกบอล, α = มุมหน้าเอียงเทียบฐาน
ตัวอย่างจริง: ลิ้นหางเหยี่ยว B = 40 mm, α = 60°, ใช้ลูกบอล d = 10 mm
- tan(α/2) = tan 30° = 0.57735
- 1 + tan(α/2) = 1.57735
- M = 40 + 10 × 1.57735 = 40 + 15.774 = 55.77 mm
วัดจริงได้ 55.77 ± พิกัด ก็ผ่าน ถ้าอยากตรวจย้อนกลับว่าความกว้างฐานถูกไหม ใช้ B = M − d(1 + tan(α/2)) = 55.77 − 15.77 = 40.00 mm
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineวาดหางเหยี่ยวในโปรแกรม
ใช้พิกัดจาก layout ด้านบน (B = 40, บน = 26.14, ลึก 12) วางมุมล่างซ้ายที่ (0,0)
- พิมพ์ P (polyline) กด Enter
- มุมล่างซ้าย
0,0Enter → มุมล่างขวา#40,0Enter → มุมบนขวา#33.072,12Enter → มุมบนซ้าย#6.928,12Enter → ปิดรูปกลับจุดแรก - (33.072 = 40 − 6.928 และ 6.928 = run) ได้ลิ้นหางเหยี่ยวกว้างด้านล่าง
- ตรวจมุม: พิมพ์ D (dim) วัดมุมระหว่างฐานกับหน้าเอียง ควรได้ 60° และพิมพ์ M (measure) เช็กความลึก 12 กับความกว้างบน 26.14
- ทำร่องตัวเมียให้สวมกัน: ใช้ offset หรือวาดกลับด้าน แล้ว mirror ถ้าต้องการคู่ประกบ
คำถามที่พบบ่อย
วัดหางเหยี่ยวด้วยลูกบอลยังไง
วางลูกบอลเกจสองลูกแนบมุมล่างของลิ้นหางเหยี่ยว แล้ววัดคร่อมผิวนอก ได้ M = B + d(1 + tan(α/2)) เมื่อ B = ความกว้างฐาน, d = ขนาดลูกบอล, α = มุมหน้าเอียง
หางเหยี่ยวมุม 60 องศา ลึก 12 ฐาน 40 ด้านบนกว้างเท่าไร
run = 12 ÷ tan60 = 6.928 ต่อข้าง ความกว้างด้านบน = 40 − 2(6.928) = 26.14 mm
ทำไมต้องวัดหางเหยี่ยวด้วยลูกบอล ไม่วัดตรง ๆ
เพราะมุมแหลมของหางเหยี่ยวเอียงและมักถูกลบคม วัดด้วยเวอร์เนียร์ตรง ๆ ไม่ได้จุดที่แน่นอน ลูกบอลสัมผัสเฉพาะหน้าเอียง จึงให้ค่าที่คำนวณกลับไปหาขนาดจริงได้
วัดร่องหางเหยี่ยวตัวเมีย (ร่องเว้า) ใช้สูตรเดียวกันไหม
คนละสูตร ตัวเมียวัดระยะระหว่างลูกบอลสองลูก M = W − d(1 + cot(α/2)) เมื่อ W = ความกว้างก้นร่อง ส่วนตัวผู้วัดคร่อมใช้ tan แทน cot
สรุป
หางเหยี่ยวมีสองงานหลัก: วาดกับวัด เวลาวาดหา run = H · cot α แล้วได้ความกว้างด้านแคบ = ฐาน − 2·run เวลาวัดงานใช้ลูกบอลคร่อมแล้วเทียบ M = B + d(1 + tan(α/2)) หรือย้อนกลับหา B = M − d(1 + tan(α/2)) จำไว้ว่าตัวผู้ (วัดคร่อม) ใช้ tan(α/2) ส่วนตัวเมีย (วัดระหว่าง) ใช้ cot(α/2) และเช็กสูตรได้ด้วยกรณี α = 90° ที่ต้องได้ M = B + 2d