คำนวณความลึกปากเฉียง (countersink) จากมุม 82°/90°
ปากเฉียง (countersink) คือรูกรวยที่เจาะเผื่อให้หัวสกรูแบบหัวเรียบจมลงไปเสมอผิว หัวใจคือ ต้องเจาะลึกเท่าไรจึงได้ปากกว้างตามต้องการ เมื่อรู้มุมเจาะ (82°, 90°, 100°…) กับเส้นผ่านศูนย์กลางปากบนและรูเจาะล่าง ก็คำนวณความลึกได้จากกรวยตรง ๆ บทความนี้ให้สูตร ตัวอย่างสกรูหัวเรียบ M6 และวิธีวาดภาพตัดในโปรแกรม
เรขาคณิตของกรวยปากเฉียง
ปากเฉียงเป็นกรวยมุมรวม α ผิวกรวยทำมุม ครึ่งหนึ่ง (α ÷ 2) กับแกนดิ่ง เมื่อหยั่งลงลึก h ในแนวดิ่ง รัศมีจะขยายออก h × tan(α÷2) ดังนั้นความลึกระหว่างปากบน (เส้นผ่านศูนย์กลาง D) กับรูเจาะล่าง (เส้นผ่านศูนย์กลาง d) คือ
โดย D = เส้นผ่านศูนย์กลางปากบน, d = เส้นผ่านศูนย์กลางรูเจาะ, α = มุมรวมของกรวย
กลับสูตรเพื่อหาเส้นผ่านศูนย์กลางปากที่ความลึกใดก็ได้: D = d + 2 × h × tan(α ÷ 2)
ตัวคูณ cot(α/2) ของแต่ละมุม
แทน cot(α/2) ตามมุมเจาะมาตรฐานได้เลย
| มุมรวม α | ใช้กับ | cot(α/2) |
|---|---|---|
| 60° | ปากนำ/รูศูนย์ | 1.7321 |
| 82° | สกรูหัวเรียบระบบนิ้ว (UNC/UNF) | 1.1504 |
| 90° | สกรูหัวเรียบเมตริก (DIN 965) | 1.0000 |
| 100° | สกรูหัวเรียบงานการบิน | 0.8391 |
| 120° | ปากเฉียงลบคมรูหมุดย้ำ | 0.5774 |
ตัวอย่างคำนวณจริง: สกรูหัวเรียบ M6 (90°)
สกรูหัวเรียบเมตริก M6 มุมหัว 90° รูเจาะทะลุ (clearance) Ø6.6 มม. ต้องการปากเฉียงกว้าง D = 12.6 มม. ให้หัวจมเสมอผิว
h = (12.6 − 6.6) ÷ 2 × cot(45°) = 6.0 ÷ 2 × 1.0 = 3.0 มม. → ตั้งเจาะปากเฉียงลึก 3.0 มม.
ตัวอย่างมุม 82° (ระบบนิ้ว): สกรูหัวเรียบ 1/4" มุม 82° รูเจาะ Ø6.8 ปากกว้าง D = 13.0
h = (13.0 − 6.8) ÷ 2 × 1.1504 = 3.1 × 1.1504 = 3.57 มม.
ตรวจย้อน: ถ้าเจาะมุม 90° ลึก 3.0 มม. จากรู Ø6.6 จะได้ปากกว้าง D = 6.6 + 2 × 3.0 × tan 45° = 6.6 + 6.0 = 12.6 มม. ตรงกับที่ตั้งไว้
ลำดับการวาดภาพตัดในโปรแกรม
- พิมพ์ L ขีดเส้นศูนย์กลางแนวดิ่งไว้อ้างอิง และเส้นผิวบนของวัสดุแนวนอน
- วาดผนังรูเจาะ: ขีดเส้นดิ่งสองเส้นห่างจากศูนย์กลางข้างละ d ÷ 2 = 3.3 มม. (พิมพ์พิกัด เช่น
3.3,0ถึง3.3,-15) - วาดผิวกรวย: จากขอบปากบนที่
6.3,0ลาก L ลงมาบรรจบผนังรูที่3.3,-3.0(ลึก h = 3.0) ได้ผิวกรวยด้านหนึ่ง - พิมพ์ MI มิเรอร์เส้นผิวกรวยและผนังรูรอบเส้นศูนย์กลาง ให้ได้อีกด้านสมมาตร
- บอกขนาดด้วย D: เส้นผ่านศูนย์กลางปาก D ที่ผิวบน, รูเจาะ d, และมุมรวม α (หรือจะระบุความลึก h แทนมุมก็ได้) ใส่ลายตัดด้วย H ถ้าต้องการภาพตัดเต็ม
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineข้อควรระวัง
เส้นผ่านศูนย์กลางปาก D ต้องกว้างกว่าหัวสกรูจริงเล็กน้อยให้จมเสมอผิว ดูค่า D จากตารางของสกรูรุ่นนั้น (DIN 965 สำหรับเมตริก) อย่าลืมว่ามุมปากเฉียงต้องตรงกับมุมหัวสกรู (เมตริก 90°, ระบบนิ้วมัก 82°) ถ้ามุมไม่ตรง หัวจะสัมผัสเป็นวงแคบ ๆ ยึดไม่แน่นและอาจบิดปากเฉียงเสียหาย
คำถามที่พบบ่อย
คำนวณความลึก countersink ยังไง
ความลึก h = (เส้นผ่านศูนย์กลางปาก − รูเจาะ) ÷ 2 × cot(มุมรวม ÷ 2) มุม 90° คิดง่ายสุดเพราะ cot(45°) = 1 ความลึกจึงเท่ากับครึ่งหนึ่งของผลต่างเส้นผ่านศูนย์กลางพอดี
countersink 82 กับ 90 องศาต่างกันยังไง
82° ใช้กับสกรูหัวเรียบระบบนิ้ว (UNC/UNF) ส่วน 90° ใช้กับสกรูหัวเรียบเมตริก (DIN 965) ต้องเลือกมุมปากเฉียงให้ตรงกับมุมหัวสกรู หัวจึงจะจมแนบสนิท
เจาะปากเฉียงลึกเท่าไรหัวสกรูถึงจมเสมอผิว
เจาะจนปากกว้างกว่าหัวสกรูเล็กน้อย ใช้ h = (D − d) ÷ 2 × cot(α/2) เช่น M6 มุม 90° ปาก Ø12.6 รู Ø6.6 ได้ลึก 3.0 มม.
หาเส้นผ่านศูนย์กลางปากจากความลึกได้ไหม
ได้ กลับสูตรเป็น D = d + 2 × h × tan(α ÷ 2) เช่น มุม 90° เจาะลึก 3 มม. จากรู Ø6.6 ได้ปากกว้าง 12.6 มม.
สรุป
ความลึกปากเฉียงมาจากกรวยตรง ๆ: h = (D − d) ÷ 2 × cot(α ÷ 2) มุม 90° จำง่ายสุดเพราะได้ h = (D − d) ÷ 2 พอดี ตัวอย่าง M6 ปาก Ø12.6 รู Ø6.6 มุม 90° ลึก 3.0 มม. วาดภาพตัดด้วยเส้นผนังรู เส้นผิวกรวย แล้วมิเรอร์ให้สมมาตร บอกขนาดปาก–รูเจาะ–มุม และอย่าลืมให้มุมปากเฉียงตรงกับมุมหัวสกรู