หน้าแรก / บทความ / วาดและคำนวณร่องวี 90° + ระยะวัดลูกบอล/ลูกกลิ้ง
วาด+คำนวณงานสายช่าง · 2D

วาดและคำนวณร่องวี 90° + ระยะวัดลูกบอล/ลูกกลิ้ง

อ่าน 7 นาที · อัปเดต 16 พ.ย. 2026

ร่องวี (V-groove) และ V-block มุมรวม 90° เป็นงานยอดฮิตของช่าง ใช้รองรับเพลากลมให้อยู่กลางเสมอ บทความนี้ให้สองเรื่องที่ใช้จริง คือ วาดร่องวี 90° (ความลึกสัมพันธ์กับความกว้างปากอย่างไร) และ คำนวณระยะที่ลูกบอลหรือเพลาลอยเหนือก้นร่อง ด้วยลูกบอลเกจ ซึ่งใช้เช็กความลึกและความสมมาตรของร่องวีได้โดยไม่ต้องวัดมุมแหลมตรง ๆ

เรขาคณิตของร่องวี 90°

ร่องวีมุมรวม 90° หมายถึงหน้าสองหน้าทำมุมกัน 90° ดังนั้นแต่ละหน้าเอียง 45° จากแนวดิ่ง (และ 45° จากแนวราบด้วย) ผลที่ตามมาคือความสัมพันธ์ที่จำง่ายมาก

กฎทอง (เฉพาะร่องวี 90°): ความลึกร่อง = ครึ่งหนึ่งของความกว้างปาก เพราะมุม 45° ทำให้ลึกลงเท่าไรก็แคบเข้าข้างละเท่านั้น เช่น ปากกว้าง 40 → ลึก 20

ถ้ามุมรวมไม่ใช่ 90° (เช่น 60° หรือ 120°) ใช้สูตรทั่วไป: ความลึก = (ความกว้างปาก ÷ 2) ÷ tan(มุมรวม ÷ 2)

คำนวณระยะลูกบอล/เพลาลอยเหนือก้นร่อง

วางลูกบอลหรือเพลากลมเส้นผ่านศูนย์กลาง d ลงในร่องวี 90° มันจะสัมผัสทั้งสองหน้าและลอยอยู่เหนือก้นร่องแหลม (จุดยอดสมมติ) เป็นระยะคงที่ สูตรมาจากรัศมี r = d/2

r√2 r(1+√2) 90° ศูนย์กลาง
ลูกบอล d ในร่องวี 90°: ศูนย์กลางลอยเหนือก้นร่อง r√2 และยอดลูกบอลลอยเหนือก้นร่อง r(1+√2) = 1.2071 × d
หาสูตร (ร่องวี 90°)ค่าประมาณ
ศูนย์กลางลูกบอลเหนือก้นร่องr ÷ sin45° = r√20.7071 × d
ยอดลูกบอลเหนือก้นร่องr(1 + √2)1.2071 × d

ตัวอย่างจริง — ลูกบอลเกจ Ø20 ในร่องวี 90°:

  1. รัศมี r = d ÷ 2 = 20 ÷ 2 = 10 mm
  2. ศูนย์กลางเหนือก้นร่อง = r√2 = 10 × 1.4142 = 14.142 mm
  3. ยอดลูกบอลเหนือก้นร่อง = r(1 + √2) = 10 × 2.4142 = 24.142 mm

เอาเวอร์เนียร์วัดจากก้นร่อง (หรือจากขอบบนที่รู้ระยะ) ขึ้นมาถึงยอดลูกบอล ถ้าได้ 24.14 แปลว่าร่องวีมุม 90° และสมมาตรดี ถ้าลูกบอลเอียงไปข้างใดข้างหนึ่งแปลว่าสองหน้าไม่เท่ากัน สำหรับเพลา Ø25 วางในร่องวีเดียวกัน ยอดเพลาจะลอยที่ 12.5 × 2.4142 = 30.18 mm เหนือก้นร่อง

ทำไมใช้ลูกบอลวัด: ก้นร่องแหลมจริงมักถูกลบคมหรือเจาะหลบ วัดมุมตรง ๆ ไม่แม่น แต่ลูกบอลสัมผัสเฉพาะหน้าเอียงสองหน้า จึงสะท้อนมุมและความสมมาตรได้ตรงกว่า

วาดร่องวี 90° ในโปรแกรม

วาดภาพตัด V-block ปากกว้าง W = 40 ลึก 20 (= W/2) วางจุดยอดร่องที่ (0,0)

  1. พิมพ์ R (rect) วาดบล็อกสี่เหลี่ยม เช่นมุมล่างซ้าย -30,0 ถึงมุมบนขวา #30,25 (จุดยอดร่องจะอยู่ด้านใน)
  2. พิมพ์ P (polyline) วาดหน้าวีสองหน้า: เริ่มที่ปากซ้าย -20,20 Enter → ยอดร่อง #0,0 Enter → ปากขวา #20,20 Enter (เพราะ 45° ปากกว้างข้างละ 20 = ลึก 20)
  3. พิมพ์ trim ตัดเส้นขอบบนของบล็อกช่วงระหว่างปากวีสองจุดออก เหลือเป็นร่องวีเปิดด้านบน
  4. ใส่ขนาด: พิมพ์ D (dim) ให้ความกว้างปาก 40 และความลึก 20 และกำกับมุม 90° ที่ก้นร่อง

อยากได้มุมอื่น เช่น 60° ให้เปลี่ยนจุดยอด: ปากกว้างข้างละ a กับความลึก h มีความสัมพันธ์ a = h × tan(มุมรวม ÷ 2)

ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร

เปิด DXCAD2D Online

ตารางยอดลูกบอลเหนือก้นร่อง (ร่องวี 90°)

ลูกบอล/เพลา Ø (mm)ศูนย์กลางเหนือก้นร่อง 0.7071×dยอดเหนือก้นร่อง 1.2071×d
107.0712.07
128.4914.49
1611.3119.31
2014.1424.14
2517.6830.18

คำถามที่พบบ่อย

ร่องวี 90 องศา ลึกเท่าไร

ความลึก = ครึ่งหนึ่งของความกว้างปากเสมอ เพราะหน้าร่องเอียง 45° เช่น ปากกว้าง 40 ลึก 20, ปากกว้าง 50 ลึก 25

ลูกบอลในร่องวี 90 องศา ลอยสูงเท่าไร

ยอดลูกบอลลอยเหนือก้นร่องแหลม = 1.2071 × เส้นผ่านศูนย์กลาง เช่น ลูกบอล Ø20 ลอย 24.14 mm และศูนย์กลางลอย 0.7071 × d

วัดร่องวีให้ได้มุมแม่น ๆ ทำยังไง

หย่อนลูกบอลเกจลงในร่องแล้ววัดระยะจากก้นหรือขอบบนถึงยอดลูกบอล เทียบกับค่า 1.2071 × d ถ้าตรงแปลว่ามุม 90° และถ้าลูกบอลไม่เอียงแปลว่าสองหน้าเท่ากัน

ร่องวีมุมอื่นที่ไม่ใช่ 90 องศา คำนวณยังไง

ความลึก = (ความกว้างปาก ÷ 2) ÷ tan(มุมรวม ÷ 2) และยอดลูกบอลเหนือก้นร่อง = r(1 + 1 ÷ sin(มุมรวม ÷ 2))

สรุป

ร่องวี 90° จำสองอย่างก็พอ: ความลึก = ครึ่งของความกว้างปาก (เพราะหน้าเอียง 45°) และยอดลูกบอล/เพลาลอยเหนือก้นร่อง = 1.2071 × เส้นผ่านศูนย์กลาง เวลาวาดวางจุดยอดที่ (0,0) แล้วลากหน้าวีขึ้นข้างละเท่ากับความลึก เวลาเช็กงานใช้ลูกบอลเกจวัดระยะถึงยอดเทียบสูตร จะรู้ทั้งมุมและความสมมาตรโดยไม่ต้องแตะมุมแหลม