วาดและคำนวณร่องวี 90° + ระยะวัดลูกบอล/ลูกกลิ้ง
ร่องวี (V-groove) และ V-block มุมรวม 90° เป็นงานยอดฮิตของช่าง ใช้รองรับเพลากลมให้อยู่กลางเสมอ บทความนี้ให้สองเรื่องที่ใช้จริง คือ วาดร่องวี 90° (ความลึกสัมพันธ์กับความกว้างปากอย่างไร) และ คำนวณระยะที่ลูกบอลหรือเพลาลอยเหนือก้นร่อง ด้วยลูกบอลเกจ ซึ่งใช้เช็กความลึกและความสมมาตรของร่องวีได้โดยไม่ต้องวัดมุมแหลมตรง ๆ
เรขาคณิตของร่องวี 90°
ร่องวีมุมรวม 90° หมายถึงหน้าสองหน้าทำมุมกัน 90° ดังนั้นแต่ละหน้าเอียง 45° จากแนวดิ่ง (และ 45° จากแนวราบด้วย) ผลที่ตามมาคือความสัมพันธ์ที่จำง่ายมาก
ถ้ามุมรวมไม่ใช่ 90° (เช่น 60° หรือ 120°) ใช้สูตรทั่วไป: ความลึก = (ความกว้างปาก ÷ 2) ÷ tan(มุมรวม ÷ 2)
คำนวณระยะลูกบอล/เพลาลอยเหนือก้นร่อง
วางลูกบอลหรือเพลากลมเส้นผ่านศูนย์กลาง d ลงในร่องวี 90° มันจะสัมผัสทั้งสองหน้าและลอยอยู่เหนือก้นร่องแหลม (จุดยอดสมมติ) เป็นระยะคงที่ สูตรมาจากรัศมี r = d/2
| หา | สูตร (ร่องวี 90°) | ค่าประมาณ |
|---|---|---|
| ศูนย์กลางลูกบอลเหนือก้นร่อง | r ÷ sin45° = r√2 | 0.7071 × d |
| ยอดลูกบอลเหนือก้นร่อง | r(1 + √2) | 1.2071 × d |
ตัวอย่างจริง — ลูกบอลเกจ Ø20 ในร่องวี 90°:
- รัศมี r = d ÷ 2 = 20 ÷ 2 = 10 mm
- ศูนย์กลางเหนือก้นร่อง = r√2 = 10 × 1.4142 = 14.142 mm
- ยอดลูกบอลเหนือก้นร่อง = r(1 + √2) = 10 × 2.4142 = 24.142 mm
เอาเวอร์เนียร์วัดจากก้นร่อง (หรือจากขอบบนที่รู้ระยะ) ขึ้นมาถึงยอดลูกบอล ถ้าได้ 24.14 แปลว่าร่องวีมุม 90° และสมมาตรดี ถ้าลูกบอลเอียงไปข้างใดข้างหนึ่งแปลว่าสองหน้าไม่เท่ากัน สำหรับเพลา Ø25 วางในร่องวีเดียวกัน ยอดเพลาจะลอยที่ 12.5 × 2.4142 = 30.18 mm เหนือก้นร่อง
วาดร่องวี 90° ในโปรแกรม
วาดภาพตัด V-block ปากกว้าง W = 40 ลึก 20 (= W/2) วางจุดยอดร่องที่ (0,0)
- พิมพ์ R (rect) วาดบล็อกสี่เหลี่ยม เช่นมุมล่างซ้าย
-30,0ถึงมุมบนขวา#30,25(จุดยอดร่องจะอยู่ด้านใน) - พิมพ์ P (polyline) วาดหน้าวีสองหน้า: เริ่มที่ปากซ้าย
-20,20Enter → ยอดร่อง#0,0Enter → ปากขวา#20,20Enter (เพราะ 45° ปากกว้างข้างละ 20 = ลึก 20) - พิมพ์ trim ตัดเส้นขอบบนของบล็อกช่วงระหว่างปากวีสองจุดออก เหลือเป็นร่องวีเปิดด้านบน
- ใส่ขนาด: พิมพ์ D (dim) ให้ความกว้างปาก 40 และความลึก 20 และกำกับมุม 90° ที่ก้นร่อง
อยากได้มุมอื่น เช่น 60° ให้เปลี่ยนจุดยอด: ปากกว้างข้างละ a กับความลึก h มีความสัมพันธ์ a = h × tan(มุมรวม ÷ 2)
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineตารางยอดลูกบอลเหนือก้นร่อง (ร่องวี 90°)
| ลูกบอล/เพลา Ø (mm) | ศูนย์กลางเหนือก้นร่อง 0.7071×d | ยอดเหนือก้นร่อง 1.2071×d |
|---|---|---|
| 10 | 7.07 | 12.07 |
| 12 | 8.49 | 14.49 |
| 16 | 11.31 | 19.31 |
| 20 | 14.14 | 24.14 |
| 25 | 17.68 | 30.18 |
คำถามที่พบบ่อย
ร่องวี 90 องศา ลึกเท่าไร
ความลึก = ครึ่งหนึ่งของความกว้างปากเสมอ เพราะหน้าร่องเอียง 45° เช่น ปากกว้าง 40 ลึก 20, ปากกว้าง 50 ลึก 25
ลูกบอลในร่องวี 90 องศา ลอยสูงเท่าไร
ยอดลูกบอลลอยเหนือก้นร่องแหลม = 1.2071 × เส้นผ่านศูนย์กลาง เช่น ลูกบอล Ø20 ลอย 24.14 mm และศูนย์กลางลอย 0.7071 × d
วัดร่องวีให้ได้มุมแม่น ๆ ทำยังไง
หย่อนลูกบอลเกจลงในร่องแล้ววัดระยะจากก้นหรือขอบบนถึงยอดลูกบอล เทียบกับค่า 1.2071 × d ถ้าตรงแปลว่ามุม 90° และถ้าลูกบอลไม่เอียงแปลว่าสองหน้าเท่ากัน
ร่องวีมุมอื่นที่ไม่ใช่ 90 องศา คำนวณยังไง
ความลึก = (ความกว้างปาก ÷ 2) ÷ tan(มุมรวม ÷ 2) และยอดลูกบอลเหนือก้นร่อง = r(1 + 1 ÷ sin(มุมรวม ÷ 2))
สรุป
ร่องวี 90° จำสองอย่างก็พอ: ความลึก = ครึ่งของความกว้างปาก (เพราะหน้าเอียง 45°) และยอดลูกบอล/เพลาลอยเหนือก้นร่อง = 1.2071 × เส้นผ่านศูนย์กลาง เวลาวาดวางจุดยอดที่ (0,0) แล้วลากหน้าวีขึ้นข้างละเท่ากับความลึก เวลาเช็กงานใช้ลูกบอลเกจวัดระยะถึงยอดเทียบสูตร จะรู้ทั้งมุมและความสมมาตรโดยไม่ต้องแตะมุมแหลม