วาดและคำนวณเฟืองตรง (module, จำนวนฟัน)
เฟืองตรง (spur gear) ระบบ metric คุมด้วยสองค่าคือ โมดูล m (ขนาดฟัน) และ จำนวนฟัน z เมื่อรู้สองค่านี้ก็หาเส้นผ่านศูนย์กลางพิตช์ เส้นผ่านศูนย์กลางนอก เส้นผ่านศูนย์กลางโคน ความลึกฟัน และระยะศูนย์กลางระหว่างเฟืองคู่ได้ทั้งหมด บทความนี้ให้สูตร ตัวอย่างคำนวณ m = 2, z = 20 และวิธีวาดวงอ้างอิงเฟืองใน DXCAD2D Online
โมดูลและสูตรเฟืองตรง
โมดูลคืออัตราส่วน m = d ⁄ z (Ø พิตช์ต่อจำนวนฟัน) หน่วยเป็นมิลลิเมตร ฟันเฟืองมาตรฐานสูงจากวงพิตช์ขึ้นไปหนึ่งโมดูล (addendum) และลึกลงไป 1.25 โมดูล (dedendum) มุมกดมาตรฐาน 20°
| หาค่า | สูตร | m=2 z=20 |
|---|---|---|
| Ø พิตช์ d | d = m · z | 40.00 mm |
| Ø นอก (ยอดฟัน) dₐ | dₐ = m · (z + 2) | 44.00 mm |
| Ø โคน (ก้นฟัน) d_f | d_f = m · (z − 2.5) | 35.00 mm |
| ความสูงหัวฟัน (addendum) | hₐ = m | 2.00 mm |
| ความลึกก้นฟัน (dedendum) | h_f = 1.25 · m | 2.50 mm |
| ความลึกฟันรวม | h = 2.25 · m | 4.50 mm |
| พิตช์วงกลม (circular pitch) | p = π · m | 6.283 mm |
| Ø วงฐาน (base) ที่ 20° | d_b = d · cos20° | 37.59 mm |
ตัวอย่างคำนวณจริง: เฟือง m = 2, z = 20
เฟืองโมดูล 2 จำนวน 20 ฟัน มุมกด 20° แทนค่าในสูตร
- Ø พิตช์: d = 2 × 20 = 40 mm
- Ø นอก: dₐ = 2 × (20 + 2) = 2 × 22 = 44 mm
- Ø โคน: d_f = 2 × (20 − 2.5) = 2 × 17.5 = 35 mm
- หัวฟัน hₐ = 2 mm, ก้นฟัน h_f = 2.5 mm, ลึกรวม = 4.5 mm
- พิตช์วงกลม p = π × 2 = 6.283 mm (ความหนาฟันที่วงพิตช์ ≈ p ⁄ 2 = 3.142 mm)
ระยะศูนย์กลางของเฟืองคู่
เมื่อเฟืองสองตัวโมดูลเดียวกันขบกัน ระยะศูนย์กลางคือครึ่งหนึ่งของผลรวม Ø พิตช์
ตัวอย่าง: เฟือง m = 2 คู่หนึ่ง z₁ = 20 กับ z₂ = 40 → a = 2 × (20 + 40) ⁄ 2 = 60 mm อัตราทด = z₂ ⁄ z₁ = 40 ⁄ 20 = 2:1
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineขั้นตอนวาดวงอ้างอิงเฟืองในโปรแกรม
การร่างฟันอินโวลูตที่แท้จริงต้องใช้หลายขั้น แต่สิ่งที่ใช้สั่งงานและตรวจแบบจริงคือ สามวงอ้างอิง (นอก พิตช์ โคน) ด้านล่างวาดเฟือง m = 2, z = 20 ขนาดจริง
- พิมพ์ C Enter คลิกจุดศูนย์กลาง
0,0พิมพ์รัศมี 22 Enter ได้วงนอก (Ø44) - ทำคำสั่ง C ซ้ำ รัศมี 20 Enter ได้วงพิตช์ (Ø40) แล้ว C รัศมี 17.5 Enter ได้วงโคน (Ø35)
- ร่างฟันหนึ่งซี่ระหว่างวงโคนกับวงนอก: พิมพ์
PLEnter วาดด้านข้างฟันสองด้านและยอดฟัน ใช้ความหนาฟันที่วงพิตช์ ≈ 3.14 mm เป็นแนว - พิมพ์
POEnter (array เชิงมุม) เลือกฟัน กำหนดจุดศูนย์กลาง0,0ใส่จำนวน 20 รอบ 360° ได้ฟันครบวง - พิมพ์ TR Enter ตัดเส้นเกินที่วงโคน แล้ว C วาดรูเพลากลาง จบด้วย D บอกขนาด Ø44 และ Ø40
คำถามที่พบบ่อย
โมดูลเฟืองคืออะไร
โมดูล m = Ø พิตช์ ÷ จำนวนฟัน (หน่วย mm) เป็นตัวบอกขนาดฟัน เฟืองสองตัวจะขบกันได้ต้องมีโมดูลและมุมกดเท่ากัน
คำนวณ Ø นอกของเฟืองอย่างไร
Ø นอก = โมดูล × (จำนวนฟัน + 2) เช่น m = 2, z = 20 ได้ 2 × 22 = 44 mm เพราะยอดฟันสูงจากวงพิตช์ขึ้นไปหนึ่งโมดูลทั้งสองด้าน
เฟือง 20 ฟันโมดูล 2 วัดเส้นผ่านศูนย์กลางเท่าไร
Ø พิตช์ 40 mm, Ø นอก (วัดจากยอดฟันถึงยอดฟัน) 44 mm, Ø โคน 35 mm ความลึกฟันรวม 4.5 mm
ระยะศูนย์กลางเฟืองสองตัวหาอย่างไร
a = โมดูล × (ฟันตัวแรก + ฟันตัวที่สอง) ÷ 2 เช่น m = 2, z = 20 และ 40 ได้ 2 × 60 ÷ 2 = 60 mm
สรุป
เฟืองตรงคุมด้วยโมดูล m และจำนวนฟัน z จากนั้นทุกมิติตามมา Ø พิตช์ = m·z, Ø นอก = m(z+2), Ø โคน = m(z−2.5) และลึกฟันรวม = 2.25m ตัวอย่าง m = 2, z = 20 ได้ Ø พิตช์ 40, Ø นอก 44, Ø โคน 35 mm ส่วนเฟืองคู่หาระยะศูนย์กลางจาก a = m(z₁+z₂)⁄2 เมื่อวาดในโปรแกรมให้เขียนสามวงอ้างอิงก่อน แล้วร่างฟันและทำซ้ำด้วย Polar array