ตั้งมุมด้วยไซน์บาร์ คำนวณความสูงปึกเกจ
ไซน์บาร์ (sine bar) คือเครื่องมือตั้งมุมที่แม่นยำที่สุดในงานช่าง ใช้หลักตรีโกณมิติง่าย ๆ คือวางลูกกลิ้งสองตัวที่ปลายบาร์ห่างกันระยะ L แล้วหนุนปลายด้านหนึ่งด้วยปึกเกจบล็อก (gauge block) สูง H บาร์จะเอียงเป็นมุม θ ตามสูตร H = L × sin θ บทความนี้ให้สูตร ตัวอย่างคำนวณบาร์ 100 mm ตารางความสูงปึกเกจทุก 5° วิธีคำนวณกลับหามุม และวิธีวาดตรวจสามเหลี่ยมมุมในโปรแกรม
หลักการ: สามเหลี่ยมมุมฉากของไซน์บาร์
ระยะระหว่างศูนย์กลางลูกกลิ้งสองตัวคือด้านตรงข้ามมุมฉาก (L) ความสูงปึกเกจคือด้านตรงข้ามมุม θ (H) เมื่อยกปลายขึ้น บาร์จะทำมุม θ กับระนาบ โดย sin θ = H ÷ L จึงได้ความสูงที่ต้องหนุน
สูตรหลัก
หามุมจากความสูงที่วัดได้: θ = arcsin (H ÷ L)
L คือระยะระหว่างศูนย์กลางลูกกลิ้ง (นิยม 100 mm หรือ 5 นิ้ว = 127 mm)
ไซน์บาร์มาตรฐานเมตริกมี L = 100 mm ทำให้คำนวณง่าย เพราะ H = 100 × sin θ อ่านค่าได้ทันทีเป็นมิลลิเมตร ส่วนบาร์นิ้วมักเป็น 5 นิ้ว (127 mm)
ตัวอย่างคำนวณจริง — บาร์ 100 mm
ตั้งมุม 30°: H = 100 × sin 30° = 100 × 0.5 = 50.000 mm → วางปึกเกจสูง 50 mm พอดี
ตั้งมุม 15°: H = 100 × sin 15° = 100 × 0.258819 = 25.882 mm → เรียงปึกเกจ เช่น 25 + 0.8 + 0.08 + 0.002 ให้ได้ 25.882
คำนวณกลับ: ถ้าหนุนปึกเกจ 42.262 mm บนบาร์ 100 mm → θ = arcsin (42.262 ÷ 100) = arcsin 0.42262 = 25.00°
ตารางความสูงปึกเกจ (บาร์ 100 mm)
| มุม θ | H = 100·sin θ (mm) | มุม θ | H = 100·sin θ (mm) |
|---|---|---|---|
| 5° | 8.716 | 30° | 50.000 |
| 10° | 17.365 | 35° | 57.358 |
| 15° | 25.882 | 40° | 64.279 |
| 20° | 34.202 | 45° | 70.711 |
| 25° | 42.262 | — | — |
บาร์ 127 mm (5 นิ้ว) ให้คูณ sin θ ด้วย 127 แทน เช่น 30° → 127 × 0.5 = 63.5 mm
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineวาดตรวจสามเหลี่ยมมุมในโปรแกรม
ก่อนเรียงปึกเกจจริง วาดสามเหลี่ยมมุมฉากในโปรแกรมช่วยยืนยันว่าความสูง H กับมุม θ ถูกต้อง (ตัวอย่างบาร์ 100 mm ตั้ง 30°: ด้านราบ = 100·cos 30° = 86.6, ด้านตั้ง H = 50, ด้านเอียง = L = 100)
- กด L คลิกจุดเริ่มที่มุมซ้าย แล้วพิมพ์
86.6,0แล้ว Enter → ด้านราบ (L·cos θ) - จากปลายขวา กด L พิมพ์
0,50แล้ว Enter → ด้านตั้งเท่าความสูงปึกเกจ H - กด L ลากเส้นจากปลายบนกลับมาที่จุดเริ่ม → ด้านเอียงนี้คือแนวไซน์บาร์
- กด ME วัดด้านเอียง ควรได้ 100.0 (= L) และวัดด้านตั้งได้ 50 (= H) ยืนยันว่ามุมคือ 30°
- กด D ใส่ขนาดกำกับทั้งสามด้านเพื่อทำเป็นแบบตั้งเครื่องให้ช่างอ่าน
คำถามที่พบบ่อย
ไซน์บาร์คำนวณความสูงปึกเกจอย่างไร
ใช้สูตร H = L × sin θ โดย L คือระยะศูนย์กลางลูกกลิ้ง (ปกติ 100 mm) เช่น ตั้ง 30° บนบาร์ 100 mm ต้องหนุนปึกเกจสูง 100 × sin 30° = 50 mm
ไซน์บาร์ 100 มิล ตั้งมุม 30 องศา ใช้ปึกเกจสูงเท่าไร
50 mm พอดี เพราะ H = 100 × sin 30° = 100 × 0.5 = 50 mm เป็นค่าที่จำง่ายและนิยมใช้ตรวจเครื่องมือ
คำนวณมุมจากความสูงปึกเกจที่หนุนอย่างไร
ใช้ θ = arcsin (H ÷ L) เช่น หนุน 42.262 mm บนบาร์ 100 mm ได้ arcsin 0.42262 = 25° ต้องรู้ความยาวบาร์ L ก่อนเสมอ
ทำไมไซน์บาร์ไม่เหมาะกับมุมใหญ่มาก
เพราะความสูงเป็นฟังก์ชัน sine เมื่อมุมเข้าใกล้ 90° ความชันของ sine ลดลง ทำให้ความคลาดเคลื่อนเล็กน้อยของปึกเกจแปลงเป็นมุมผิดมากขึ้น ในทางปฏิบัติจึงใช้กับมุมไม่เกินราว 45°
ไซน์บาร์ขนาด 5 นิ้วกับ 100 มิลต่างกันอย่างไร
ต่างกันที่ความยาว L บาร์ 5 นิ้ว = 127 mm บาร์เมตริก = 100 mm ใช้สูตรเดียวกัน เปลี่ยนแค่ค่า L เช่น 30° บนบาร์ 127 mm ต้องหนุน 63.5 mm
สรุป
ไซน์บาร์เปลี่ยนมุมเป็นความสูงที่วัดได้แม่นยำด้วยสูตรเดียว H = L × sin θ บาร์ 100 mm คำนวณง่ายที่สุดเพราะ H = 100 × sin θ ตั้ง 30° หนุน 50 mm, 15° หนุน 25.882 mm คำนวณกลับด้วย θ = arcsin(H ÷ L) หลีกเลี่ยงมุมชันเกิน ~45° เพราะความไวของ sine วาดสามเหลี่ยมมุมในโปรแกรมและวัดด้วย ME/D ช่วยยืนยันก่อนเรียงปึกเกจจริง