หน้าแรก / บทความ / ตั้งมุมด้วยไซน์บาร์ คำนวณความสูงปึกเกจ
วาด+คำนวณงานสายช่าง · งานผลิต

ตั้งมุมด้วยไซน์บาร์ คำนวณความสูงปึกเกจ

อ่าน 6 นาที · อัปเดต 19 พ.ย. 2026

ไซน์บาร์ (sine bar) คือเครื่องมือตั้งมุมที่แม่นยำที่สุดในงานช่าง ใช้หลักตรีโกณมิติง่าย ๆ คือวางลูกกลิ้งสองตัวที่ปลายบาร์ห่างกันระยะ L แล้วหนุนปลายด้านหนึ่งด้วยปึกเกจบล็อก (gauge block) สูง H บาร์จะเอียงเป็นมุม θ ตามสูตร H = L × sin θ บทความนี้ให้สูตร ตัวอย่างคำนวณบาร์ 100 mm ตารางความสูงปึกเกจทุก 5° วิธีคำนวณกลับหามุม และวิธีวาดตรวจสามเหลี่ยมมุมในโปรแกรม

หลักการ: สามเหลี่ยมมุมฉากของไซน์บาร์

ระยะระหว่างศูนย์กลางลูกกลิ้งสองตัวคือด้านตรงข้ามมุมฉาก (L) ความสูงปึกเกจคือด้านตรงข้ามมุม θ (H) เมื่อยกปลายขึ้น บาร์จะทำมุม θ กับระนาบ โดย sin θ = H ÷ L จึงได้ความสูงที่ต้องหนุน

θ H L ปึกเกจ H ระนาบอ้างอิง (surface plate)
ลูกกลิ้งสองตัวห่างกัน L · หนุนปลายขวาด้วยปึกเกจสูง H · บาร์เอียงมุม θ โดย H = L × sin θ

สูตรหลัก

หาความสูงปึกเกจจากมุม: H = L × sin θ
หามุมจากความสูงที่วัดได้: θ = arcsin (H ÷ L)
L คือระยะระหว่างศูนย์กลางลูกกลิ้ง (นิยม 100 mm หรือ 5 นิ้ว = 127 mm)

ไซน์บาร์มาตรฐานเมตริกมี L = 100 mm ทำให้คำนวณง่าย เพราะ H = 100 × sin θ อ่านค่าได้ทันทีเป็นมิลลิเมตร ส่วนบาร์นิ้วมักเป็น 5 นิ้ว (127 mm)

ตัวอย่างคำนวณจริง — บาร์ 100 mm

ตั้งมุม 30°: H = 100 × sin 30° = 100 × 0.5 = 50.000 mm → วางปึกเกจสูง 50 mm พอดี

ตั้งมุม 15°: H = 100 × sin 15° = 100 × 0.258819 = 25.882 mm → เรียงปึกเกจ เช่น 25 + 0.8 + 0.08 + 0.002 ให้ได้ 25.882

คำนวณกลับ: ถ้าหนุนปึกเกจ 42.262 mm บนบาร์ 100 mm → θ = arcsin (42.262 ÷ 100) = arcsin 0.42262 = 25.00°

ระวัง: ความสูงปึกเกจเพิ่มไม่เป็นเส้นตรงกับมุม เพราะเป็นฟังก์ชัน sine เช่น จาก 0° ไป 5° ต้องหนุน 8.716 mm แต่จาก 40° ไป 45° หนุนเพิ่มอีกแค่ 6.432 mm ยิ่งมุมชันยิ่งไวต่อความคลาดเคลื่อน จึงนิยมใช้ไซน์บาร์กับมุมไม่เกิน ~45°

ตารางความสูงปึกเกจ (บาร์ 100 mm)

มุม θH = 100·sin θ (mm)มุม θH = 100·sin θ (mm)
5°8.71630°50.000
10°17.36535°57.358
15°25.88240°64.279
20°34.20245°70.711
25°42.262——

บาร์ 127 mm (5 นิ้ว) ให้คูณ sin θ ด้วย 127 แทน เช่น 30° → 127 × 0.5 = 63.5 mm

ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร

เปิด DXCAD2D Online

วาดตรวจสามเหลี่ยมมุมในโปรแกรม

ก่อนเรียงปึกเกจจริง วาดสามเหลี่ยมมุมฉากในโปรแกรมช่วยยืนยันว่าความสูง H กับมุม θ ถูกต้อง (ตัวอย่างบาร์ 100 mm ตั้ง 30°: ด้านราบ = 100·cos 30° = 86.6, ด้านตั้ง H = 50, ด้านเอียง = L = 100)

  1. กด L คลิกจุดเริ่มที่มุมซ้าย แล้วพิมพ์ 86.6,0 แล้ว Enter → ด้านราบ (L·cos θ)
  2. จากปลายขวา กด L พิมพ์ 0,50 แล้ว Enter → ด้านตั้งเท่าความสูงปึกเกจ H
  3. กด L ลากเส้นจากปลายบนกลับมาที่จุดเริ่ม → ด้านเอียงนี้คือแนวไซน์บาร์
  4. กด ME วัดด้านเอียง ควรได้ 100.0 (= L) และวัดด้านตั้งได้ 50 (= H) ยืนยันว่ามุมคือ 30°
  5. กด D ใส่ขนาดกำกับทั้งสามด้านเพื่อทำเป็นแบบตั้งเครื่องให้ช่างอ่าน

คำถามที่พบบ่อย

ไซน์บาร์คำนวณความสูงปึกเกจอย่างไร

ใช้สูตร H = L × sin θ โดย L คือระยะศูนย์กลางลูกกลิ้ง (ปกติ 100 mm) เช่น ตั้ง 30° บนบาร์ 100 mm ต้องหนุนปึกเกจสูง 100 × sin 30° = 50 mm

ไซน์บาร์ 100 มิล ตั้งมุม 30 องศา ใช้ปึกเกจสูงเท่าไร

50 mm พอดี เพราะ H = 100 × sin 30° = 100 × 0.5 = 50 mm เป็นค่าที่จำง่ายและนิยมใช้ตรวจเครื่องมือ

คำนวณมุมจากความสูงปึกเกจที่หนุนอย่างไร

ใช้ θ = arcsin (H ÷ L) เช่น หนุน 42.262 mm บนบาร์ 100 mm ได้ arcsin 0.42262 = 25° ต้องรู้ความยาวบาร์ L ก่อนเสมอ

ทำไมไซน์บาร์ไม่เหมาะกับมุมใหญ่มาก

เพราะความสูงเป็นฟังก์ชัน sine เมื่อมุมเข้าใกล้ 90° ความชันของ sine ลดลง ทำให้ความคลาดเคลื่อนเล็กน้อยของปึกเกจแปลงเป็นมุมผิดมากขึ้น ในทางปฏิบัติจึงใช้กับมุมไม่เกินราว 45°

ไซน์บาร์ขนาด 5 นิ้วกับ 100 มิลต่างกันอย่างไร

ต่างกันที่ความยาว L บาร์ 5 นิ้ว = 127 mm บาร์เมตริก = 100 mm ใช้สูตรเดียวกัน เปลี่ยนแค่ค่า L เช่น 30° บนบาร์ 127 mm ต้องหนุน 63.5 mm

สรุป

ไซน์บาร์เปลี่ยนมุมเป็นความสูงที่วัดได้แม่นยำด้วยสูตรเดียว H = L × sin θ บาร์ 100 mm คำนวณง่ายที่สุดเพราะ H = 100 × sin θ ตั้ง 30° หนุน 50 mm, 15° หนุน 25.882 mm คำนวณกลับด้วย θ = arcsin(H ÷ L) หลีกเลี่ยงมุมชันเกิน ~45° เพราะความไวของ sine วาดสามเหลี่ยมมุมในโปรแกรมและวัดด้วย ME/D ช่วยยืนยันก่อนเรียงปึกเกจจริง