หน้าแรก / บทความ / วาดและคำนวณแร็คแอนด์พีเนียน (ระยะเลื่อนต่อรอบ)
วาด+คำนวณ · งานช่าง

วาดและคำนวณแร็คแอนด์พีเนียน (ระยะเลื่อนต่อรอบ)

อ่าน 8 นาที · อัปเดต 20 พ.ย. 2026

แร็คแอนด์พีเนียน (rack and pinion) เปลี่ยนการหมุนเป็นการเลื่อนตรง ใช้กับบานเลื่อน ประตูรั้ว ชุดป้อนเครื่องจักร และพวงมาลัยรถ หัวใจของการออกแบบคือ "เฟืองพีเนียนหมุนหนึ่งรอบ แร็คเลื่อนไปเท่าไร" ซึ่งคำนวณได้ตรง ๆ จากมอดูลและจำนวนฟัน บทความนี้ให้สูตรหาระยะเลื่อนต่อรอบ พิตช์ฟันแร็ค ความลึกฟัน และมุมฟัน พร้อมตัวอย่างและขั้นวาดฟันแร็คแบบแม่นยำใน DXCAD2D

ตัวแปรและสูตรหลัก

แร็คกับพีเนียนที่ขบกันต้องมี มอดูล m เท่ากันและ มุมกด (pressure angle) เท่ากัน (มาตรฐานทั่วไป 20°) ให้ z = จำนวนฟันพีเนียน

หาสูตรตัวอย่าง m=2, z=20
Ø พิตช์พีเนียน dd = m · z40 มม.
Ø นอกพีเนียน dₐdₐ = m(z + 2)44 มม.
Ø โคนพีเนียน d_fd_f = m(z − 2.5)35 มม.
พิตช์ฟัน (แร็คและพีเนียน) pp = π · m6.283 มม.
ระยะเลื่อนแร็คต่อ 1 รอบL = π · d = π · m · z125.66 มม.
ความลึกฟันทั้งหมด hh = 2.25 · m4.5 มม.
มุมฟันแร็ค (จากแนวดิ่ง)= มุมกด20°
หลักสำคัญ: แร็คกลิ้งบนพีเนียนที่เส้นพิตช์โดยไม่ลื่น ดังนั้นแร็คเลื่อน = เส้นรอบวงพิตช์ของพีเนียน (π·d) ต่อหนึ่งรอบ และต่อหนึ่งฟันเท่ากับพิตช์ p = π·m พอดี
p พีเนียน z ฟัน Ø พิตช์ d หมุน 1 รอบ → แร็คเลื่อน π·d เส้นพิตช์แร็ค (เส้นประ) · พิตช์ฟัน p = π·m
เส้นพิตช์พีเนียน (วงกลมประ) กลิ้งบนเส้นพิตช์แร็ค (เส้นประแนวนอน) หมุนครบรอบแร็คเลื่อน π·d พิตช์ฟันทั้งสอง = π·m

ตัวอย่างคำนวณจริง

โจทย์: พีเนียน m = 2, z = 20 ฟัน มุมกด 20° ขบกับแร็ค ต้องการรู้ขนาดและระยะเลื่อน

  • Ø พิตช์ d = m·z = 2 × 20 = 40 มม.
  • Ø นอก dₐ = 2(20 + 2) = 44 มม. · Ø โคน d_f = 2(20 − 2.5) = 35 มม.
  • พิตช์ฟัน p = π × 2 = 6.283 มม.
  • ระยะเลื่อนต่อรอบ = π × 40 = 125.66 มม. (เท่ากับ z × p = 20 × 6.283 = 125.66 ✓)
  • ความลึกฟัน h = 2.25 × 2 = 4.5 มม. (addendum 2 มม. + dedendum 2.5 มม.)

คิดย้อน: อยากให้แร็คเลื่อน 50 มม. พีเนียนต้องหมุน = 50 ÷ 125.66 × 360° = 143.2°

ขนาดฟันแร็ค (รูปสี่เหลี่ยมคางหมู)

ฟันแร็คเป็นด้านตรงเอียงตามมุมกด 20° วัดจากแนวดิ่ง ด้านบน (ยอดฟัน) แคบกว่าด้านล่าง (โคนฟัน) วางเส้นพิตช์ที่ y = 0 ความหนาฟันที่เส้นพิตช์ = p/2 = 3.142 มม. (ครึ่งหนึ่ง = 1.571 มม.)

ตำแหน่งระดับ yครึ่งความกว้างฟัน
ยอดฟัน+2.0 (addendum = m)1.571 − 2·tan20° = 0.843 มม.
เส้นพิตช์01.571 มม.
โคนฟัน−2.5 (dedendum = 1.25m)1.571 + 2.5·tan20° = 2.481 มม.

ขั้นวาดฟันแร็คใน DXCAD2D

ฟันแร็คด้านตรงวาดได้แม่นยำด้วยพิกัด แล้วทำซ้ำด้วย array

  1. พิมพ์ L กด Enter ลากเส้นพิตช์แนวนอน (y = 0) เป็นแนวอ้างอิง
  2. พิมพ์ PL กด Enter วาดโครงฟันหนึ่งซี่ให้ซี่อยู่กึ่งกลางที่ x = 0 ป้อนพิกัดสัมบูรณ์ (นำหน้าด้วย #) วนตามขอบฟัน: โคนซ้าย #-2.481,-2.5 → ยอดซ้าย #-0.843,2 → ยอดขวา #0.843,2 → โคนขวา #2.481,-2.5
  3. เติมก้นร่องระหว่างฟันที่ระดับโคน −2.5 ให้ครบหนึ่งพิตช์ (กว้าง p = 6.283 มม.) แล้วพิมพ์ AR ทำซ้ำฟันเป็นแนวเส้นตรงระยะพิตช์ 6.283 มม. ตามความยาวแร็คที่ต้องการ
  4. พิมพ์ O ออฟเซ็ตเส้นพิตช์ขึ้น 2 มม. เป็นแนวยอดฟัน และลง 2.5 มม. เป็นแนวโคนฟัน เพื่อตรวจว่ายอด/โคนตรงแนว
  5. พีเนียนเป็นเฟืองอินโวลูทให้วาดวงพิตช์ Ø40 วงนอก Ø44 วงโคน Ø35 ด้วย C แล้วร่างฟันตาม วาดและคำนวณเฟืองตรง
ตรวจการขบ: ใช้ D วัดพิตช์ฟันทั้งแร็คและพีเนียนให้ = π·m เท่ากัน และวางเส้นพิตช์พีเนียนให้สัมผัสเส้นพิตช์แร็คพอดี ฟันจึงขบเลื่อนได้โดยไม่ติด

ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร

เปิด DXCAD2D Online

เลือกมอดูลอย่างไร

มอดูลยิ่งมากฟันยิ่งใหญ่และรับแรงได้มาก แต่ระยะเลื่อนต่อรอบก็มากตาม(เลื่อนเร็วแต่แรงบิดที่ต้องใช้สูงขึ้น) ถ้าต้องการให้เลื่อนละเอียดต่อรอบ ให้ลดมอดูลหรือลดจำนวนฟันพีเนียน เพราะระยะเลื่อน = π·m·z ขึ้นกับทั้งสองค่า แร็คและพีเนียนที่ขบกันต้องมอดูลและมุมกดตรงกันเสมอ

คำถามที่พบบ่อย

พีเนียนหมุนหนึ่งรอบแร็คเลื่อนเท่าไร

เท่ากับเส้นรอบวงพิตช์ของพีเนียน = π·d = π·m·z เช่น m=2 z=20 ได้ Ø พิตช์ 40 มม. เลื่อน π×40 = 125.66 มม. ต่อรอบ

พิตช์ฟันแร็คคำนวณอย่างไร

พิตช์ฟันแร็ค = π·m เมื่อ m คือมอดูล เช่น มอดูล 2 ได้พิตช์ π×2 = 6.283 มม. และแร็คกับพีเนียนที่ขบกันต้องมีพิตช์เท่ากัน

ฟันแร็คลึกเท่าไร

ความลึกฟันทั้งหมด = 2.25·m (addendum m + dedendum 1.25m) เช่นมอดูล 2 ลึก 4.5 มม. ยอดฟันสูง 2 มม. โคนฟันลึก 2.5 มม. จากเส้นพิตช์

แร็คกับพีเนียนต้องมอดูลเท่ากันไหม

ต้องเท่ากันทั้งมอดูลและมุมกด (ปกติ 20°) ฟันจึงขบกันได้พอดี ถ้ามอดูลไม่ตรงกันฟันจะไม่ขบและเดินสะดุด

สรุป

แร็คแอนด์พีเนียนคำนวณได้จากมอดูลและจำนวนฟัน ระยะเลื่อนต่อรอบ = π·m·z พิตช์ฟัน = π·m ความลึกฟัน 2.25m และมุมฟัน 20° ตัวอย่าง m=2 z=20 ได้ Ø พิตช์ 40 มม. เลื่อน 125.66 มม./รอบ ฟันแร็คด้านตรงวาดด้วยพิกัดแล้ว array ระยะพิตช์ ส่วนฟันพีเนียนร่างตามบทความเฟืองตรง อย่าลืมให้มอดูลและมุมกดของทั้งคู่ตรงกันเสมอ