วาดและคำนวณแร็คแอนด์พีเนียน (ระยะเลื่อนต่อรอบ)
แร็คแอนด์พีเนียน (rack and pinion) เปลี่ยนการหมุนเป็นการเลื่อนตรง ใช้กับบานเลื่อน ประตูรั้ว ชุดป้อนเครื่องจักร และพวงมาลัยรถ หัวใจของการออกแบบคือ "เฟืองพีเนียนหมุนหนึ่งรอบ แร็คเลื่อนไปเท่าไร" ซึ่งคำนวณได้ตรง ๆ จากมอดูลและจำนวนฟัน บทความนี้ให้สูตรหาระยะเลื่อนต่อรอบ พิตช์ฟันแร็ค ความลึกฟัน และมุมฟัน พร้อมตัวอย่างและขั้นวาดฟันแร็คแบบแม่นยำใน DXCAD2D
ตัวแปรและสูตรหลัก
แร็คกับพีเนียนที่ขบกันต้องมี มอดูล m เท่ากันและ มุมกด (pressure angle) เท่ากัน (มาตรฐานทั่วไป 20°) ให้ z = จำนวนฟันพีเนียน
| หา | สูตร | ตัวอย่าง m=2, z=20 |
|---|---|---|
| Ø พิตช์พีเนียน d | d = m · z | 40 มม. |
| Ø นอกพีเนียน dₐ | dₐ = m(z + 2) | 44 มม. |
| Ø โคนพีเนียน d_f | d_f = m(z − 2.5) | 35 มม. |
| พิตช์ฟัน (แร็คและพีเนียน) p | p = π · m | 6.283 มม. |
| ระยะเลื่อนแร็คต่อ 1 รอบ | L = π · d = π · m · z | 125.66 มม. |
| ความลึกฟันทั้งหมด h | h = 2.25 · m | 4.5 มม. |
| มุมฟันแร็ค (จากแนวดิ่ง) | = มุมกด | 20° |
ตัวอย่างคำนวณจริง
โจทย์: พีเนียน m = 2, z = 20 ฟัน มุมกด 20° ขบกับแร็ค ต้องการรู้ขนาดและระยะเลื่อน
- Ø พิตช์ d = m·z = 2 × 20 = 40 มม.
- Ø นอก dₐ = 2(20 + 2) = 44 มม. · Ø โคน d_f = 2(20 − 2.5) = 35 มม.
- พิตช์ฟัน p = π × 2 = 6.283 มม.
- ระยะเลื่อนต่อรอบ = π × 40 = 125.66 มม. (เท่ากับ z × p = 20 × 6.283 = 125.66 ✓)
- ความลึกฟัน h = 2.25 × 2 = 4.5 มม. (addendum 2 มม. + dedendum 2.5 มม.)
คิดย้อน: อยากให้แร็คเลื่อน 50 มม. พีเนียนต้องหมุน = 50 ÷ 125.66 × 360° = 143.2°
ขนาดฟันแร็ค (รูปสี่เหลี่ยมคางหมู)
ฟันแร็คเป็นด้านตรงเอียงตามมุมกด 20° วัดจากแนวดิ่ง ด้านบน (ยอดฟัน) แคบกว่าด้านล่าง (โคนฟัน) วางเส้นพิตช์ที่ y = 0 ความหนาฟันที่เส้นพิตช์ = p/2 = 3.142 มม. (ครึ่งหนึ่ง = 1.571 มม.)
| ตำแหน่ง | ระดับ y | ครึ่งความกว้างฟัน |
|---|---|---|
| ยอดฟัน | +2.0 (addendum = m) | 1.571 − 2·tan20° = 0.843 มม. |
| เส้นพิตช์ | 0 | 1.571 มม. |
| โคนฟัน | −2.5 (dedendum = 1.25m) | 1.571 + 2.5·tan20° = 2.481 มม. |
ขั้นวาดฟันแร็คใน DXCAD2D
ฟันแร็คด้านตรงวาดได้แม่นยำด้วยพิกัด แล้วทำซ้ำด้วย array
- พิมพ์ L กด Enter ลากเส้นพิตช์แนวนอน (y = 0) เป็นแนวอ้างอิง
- พิมพ์ PL กด Enter วาดโครงฟันหนึ่งซี่ให้ซี่อยู่กึ่งกลางที่ x = 0 ป้อนพิกัดสัมบูรณ์ (นำหน้าด้วย
#) วนตามขอบฟัน: โคนซ้าย#-2.481,-2.5→ ยอดซ้าย#-0.843,2→ ยอดขวา#0.843,2→ โคนขวา#2.481,-2.5 - เติมก้นร่องระหว่างฟันที่ระดับโคน −2.5 ให้ครบหนึ่งพิตช์ (กว้าง p = 6.283 มม.) แล้วพิมพ์ AR ทำซ้ำฟันเป็นแนวเส้นตรงระยะพิตช์ 6.283 มม. ตามความยาวแร็คที่ต้องการ
- พิมพ์ O ออฟเซ็ตเส้นพิตช์ขึ้น 2 มม. เป็นแนวยอดฟัน และลง 2.5 มม. เป็นแนวโคนฟัน เพื่อตรวจว่ายอด/โคนตรงแนว
- พีเนียนเป็นเฟืองอินโวลูทให้วาดวงพิตช์ Ø40 วงนอก Ø44 วงโคน Ø35 ด้วย C แล้วร่างฟันตาม วาดและคำนวณเฟืองตรง
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineเลือกมอดูลอย่างไร
มอดูลยิ่งมากฟันยิ่งใหญ่และรับแรงได้มาก แต่ระยะเลื่อนต่อรอบก็มากตาม(เลื่อนเร็วแต่แรงบิดที่ต้องใช้สูงขึ้น) ถ้าต้องการให้เลื่อนละเอียดต่อรอบ ให้ลดมอดูลหรือลดจำนวนฟันพีเนียน เพราะระยะเลื่อน = π·m·z ขึ้นกับทั้งสองค่า แร็คและพีเนียนที่ขบกันต้องมอดูลและมุมกดตรงกันเสมอ
คำถามที่พบบ่อย
พีเนียนหมุนหนึ่งรอบแร็คเลื่อนเท่าไร
เท่ากับเส้นรอบวงพิตช์ของพีเนียน = π·d = π·m·z เช่น m=2 z=20 ได้ Ø พิตช์ 40 มม. เลื่อน π×40 = 125.66 มม. ต่อรอบ
พิตช์ฟันแร็คคำนวณอย่างไร
พิตช์ฟันแร็ค = π·m เมื่อ m คือมอดูล เช่น มอดูล 2 ได้พิตช์ π×2 = 6.283 มม. และแร็คกับพีเนียนที่ขบกันต้องมีพิตช์เท่ากัน
ฟันแร็คลึกเท่าไร
ความลึกฟันทั้งหมด = 2.25·m (addendum m + dedendum 1.25m) เช่นมอดูล 2 ลึก 4.5 มม. ยอดฟันสูง 2 มม. โคนฟันลึก 2.5 มม. จากเส้นพิตช์
แร็คกับพีเนียนต้องมอดูลเท่ากันไหม
ต้องเท่ากันทั้งมอดูลและมุมกด (ปกติ 20°) ฟันจึงขบกันได้พอดี ถ้ามอดูลไม่ตรงกันฟันจะไม่ขบและเดินสะดุด
สรุป
แร็คแอนด์พีเนียนคำนวณได้จากมอดูลและจำนวนฟัน ระยะเลื่อนต่อรอบ = π·m·z พิตช์ฟัน = π·m ความลึกฟัน 2.25m และมุมฟัน 20° ตัวอย่าง m=2 z=20 ได้ Ø พิตช์ 40 มม. เลื่อน 125.66 มม./รอบ ฟันแร็คด้านตรงวาดด้วยพิกัดแล้ว array ระยะพิตช์ ส่วนฟันพีเนียนร่างตามบทความเฟืองตรง อย่าลืมให้มอดูลและมุมกดของทั้งคู่ตรงกันเสมอ