คำนวณความยาวโซ่ (จำนวนข้อ) จากระยะศูนย์และจำนวนฟัน
ก่อนสั่งตัดโซ่หรือออกแบบชุดส่งกำลัง ต้องรู้ ความยาวโซ่เป็นจำนวนข้อ (pitch) ซึ่งคำนวณจากระยะศูนย์กลางล้อโซ่สองตัว จำนวนฟันของแต่ละตัว และพิทช์ของโซ่ ผลที่ได้ต้องปัดขึ้นเป็นจำนวนเต็ม (นิยมเลขคู่เพื่อเลี่ยงข้องอ) บทความนี้ให้สูตรความยาวโซ่ สูตรคำนวณระยะศูนย์ย้อนกลับ ตัวอย่างจริงโซ่ #40 ล้อ 17 และ 38 ฟัน พร้อมวิธีวาดตรวจระยะศูนย์ในโปรแกรม
หลักการ: โซ่พันรอบล้อสองตัว
ความยาวโซ่ประกอบด้วยสามส่วน คือช่วงตรงสองด้าน (บน-ล่าง) บวกส่วนที่พันรอบล้อแต่ละตัว เมื่อรวมเป็นจำนวนข้อโซ่จะได้สูตรมาตรฐานด้านล่าง หน่วยทุกตัวคิดเป็น "จำนวนพิทช์" ก่อน แล้วค่อยคูณด้วยพิทช์จริงเพื่อเป็นมิลลิเมตร
สูตรความยาวโซ่ (จำนวนข้อ)
L = 2(C ÷ P) + (N1 + N2) ÷ 2 + (P ÷ C) × [ (N2 − N1) ÷ (2π) ]²
โดย C = ระยะศูนย์, P = พิทช์โซ่, N1/N2 = จำนวนฟันล้อเล็ก/ใหญ่
สองพจน์แรกคือส่วนหลัก (ช่วงตรง + ครึ่งฟันของแต่ละล้อ) พจน์ที่สามเป็นตัวแก้เล็ก ๆ ชดเชยที่ล้อสองตัวขนาดต่างกัน ปัด L ขึ้นเป็นจำนวนเต็ม และควรเป็น เลขคู่ เพื่อไม่ต้องใช้ข้อต่อเยื้อง (offset/cranked link) ที่อ่อนแอกว่า
ตัวอย่างคำนวณจริง — โซ่ #40, 17 และ 38 ฟัน
โซ่ ANSI #40 มีพิทช์ P = 12.7 mm (½ นิ้ว) ล้อเล็ก N1 = 17 ฟัน ล้อใหญ่ N2 = 38 ฟัน ระยะศูนย์เป้าหมาย C = 400 mm
- C ÷ P = 400 ÷ 12.7 = 31.496 พิทช์
- พจน์ 1 = 2 × 31.496 = 62.992
- พจน์ 2 = (17 + 38) ÷ 2 = 27.5
- พจน์ 3 = (12.7 ÷ 400) × [ (38 − 17) ÷ (2π) ]² = 0.03175 × (3.3422)² = 0.03175 × 11.171 = 0.355
- รวม L = 62.992 + 27.5 + 0.355 = 90.85 พิทช์
- ปัดขึ้นเป็นเลขคู่ = 92 ข้อ → ความยาวโซ่ = 92 × 12.7 = 1168.4 mm
คำนวณระยะศูนย์ย้อนกลับ (เมื่อเลือกจำนวนข้อแล้ว)
เมื่อปัด L เป็น 92 ข้อ ระยะศูนย์จริงจะเปลี่ยนไปเล็กน้อย คำนวณกลับด้วยสูตร
โดย 0.8106 = 8 ÷ π²
แทนค่า L = 92, N1 = 17, N2 = 38, P = 12.7:
2L − (N1+N2) = 184 − 55 = 129
ในรูท = 129² − 0.8106 × 21² = 16641 − 357.5 = 16283.5 → √ = 127.61
C = (12.7 ÷ 8) × (129 + 127.61) = 1.5875 × 256.61 = 407.4 mm
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineวาดตรวจระยะศูนย์ในโปรแกรม
วาดวงกลมพิทช์ (PCD) ของล้อทั้งสองตามระยะศูนย์เพื่อตรวจว่าโซ่ไม่ชนและช่วงตรงพอดี โดย PCD = P ÷ sin(180° ÷ N) → ล้อ 17 ฟัน PCD = 12.7 ÷ sin 10.588° = 69.12 mm, ล้อ 38 ฟัน PCD = 12.7 ÷ sin 4.737° = 153.79 mm
- กด C วาดวงกลม PCD ล้อเล็กที่จุดศูนย์ซ้าย รัศมี
34.56(ครึ่งของ 69.12) - กด C อีกครั้ง พิมพ์จุดศูนย์
400,0(ห่างจากจุดแรก 400 ตามแนวนอน) รัศมี76.9(ครึ่งของ 153.79) - กด L ลากเส้นช่วงตรงของโซ่สัมผัสขอบวงกลมทั้งสองด้านบนและล่าง (เปิด snap ช่วยจับขอบ)
- กด ME วัดระยะระหว่างจุดศูนย์ ยืนยันว่าได้ 400 mm (หรือ 407.4 เมื่อใช้โซ่ 92 ข้อ)
- กด D ใส่ขนาดระยะศูนย์และ PCD เป็นแบบประกอบ
คำถามที่พบบ่อย
คำนวณความยาวโซ่เป็นจำนวนข้ออย่างไร
ใช้สูตร L = 2(C/P) + (N1+N2)/2 + (P/C)·[(N2−N1)/(2π)]² โดย C คือระยะศูนย์ P คือพิทช์โซ่ N1/N2 คือจำนวนฟันสองล้อ แล้วปัดผลขึ้นเป็นจำนวนเต็ม
ทำไมต้องปัดจำนวนข้อโซ่เป็นเลขคู่
เพราะโซ่ที่มีจำนวนข้อคู่ต่อปลายด้วยข้อต่อปกติได้พอดี ถ้าเป็นเลขคี่ต้องใช้ข้อต่อเยื้อง (offset link) ซึ่งรับแรงได้น้อยกว่า จึงนิยมปัดขึ้นเป็นเลขคู่
โซ่ #40 พิทช์เท่าไร
โซ่ ANSI #40 มีพิทช์ 12.7 mm หรือ ½ นิ้ว (เลขเบอร์ ÷ 8 = พิทช์เป็นหน่วยหนึ่งในแปดนิ้ว เช่น #40 → 4/8 นิ้ว = ½ นิ้ว, #50 → 5/8 นิ้ว)
ปัดจำนวนข้อแล้วระยะศูนย์เปลี่ยนไหม
เปลี่ยน ต้องคำนวณระยะศูนย์กลับด้วยสูตร C = (P/8)·[2L − (N1+N2) + √((2L−(N1+N2))² − 0.8106(N2−N1)²)] เช่น ตัวอย่างในบทความปัดเป็น 92 ข้อ ระยะศูนย์ขยับจาก 400 เป็น 407.4 mm
หาเส้นผ่านศูนย์กลางพิทช์ล้อโซ่อย่างไร
PCD = P ÷ sin(180° ÷ N) เช่น ล้อ 17 ฟัน โซ่ #40 ได้ 12.7 ÷ sin 10.588° = 69.12 mm ใช้ค่านี้วาดวงกลมพิทช์เพื่อตรวจการชน
สรุป
ความยาวโซ่คำนวณเป็นจำนวนข้อก่อนด้วย L = 2(C/P) + (N1+N2)/2 + (P/C)·[(N2−N1)/(2π)]² แล้วปัดขึ้นเป็นเลขคู่ ตัวอย่างโซ่ #40 ล้อ 17/38 ฟัน ระยะศูนย์ 400 mm ได้ 90.85 ปัดเป็น 92 ข้อ (1168.4 mm) จากนั้นคำนวณระยะศูนย์จริงกลับได้ 407.4 mm จึงควรเผื่อตัวปรับความตึง วาดวงกลม PCD ในโปรแกรมและวัดด้วย ME ช่วยยืนยันก่อนสั่งงานจริง