วาดและคำนวณโปรไฟล์ลูกเบี้ยว (cam) ตามองศา
ลูกเบี้ยว (cam) เปลี่ยนการหมุนให้เป็นการเลื่อนขึ้น–ลงของตัวตาม (follower) รูปร่างขอบของมันไม่ใช่วงกลม แต่เป็น รัศมีที่เปลี่ยนไปตามมุมหมุน หลักคิดง่าย ๆ คือ ที่ทุกมุม θ รัศมีขอบลูกเบี้ยว R(θ) = รัศมีวงกลมฐาน + ระยะยกที่มุมนั้น เมื่อแบ่งรอบออกเป็นช่วงยก พัก และคืนตัว แล้วคำนวณระยะยกทีละองศา ก็ได้จุดรอบขอบที่เอาไปวาดเป็นเส้นต่อจุด (polyline) ส่งเครื่องตัดได้ทันที
ส่วนประกอบและศัพท์ที่ต้องรู้
ลูกเบี้ยวจานแบบตัวตามเลื่อนในแนวรัศมี (radial follower) มีค่าหลักไม่กี่ตัว
| สัญลักษณ์ | ความหมาย |
|---|---|
| Rb | รัศมีวงกลมฐาน (base circle) — ตำแหน่งต่ำสุดของตัวตาม |
| h | ระยะยกสูงสุด (lift / rise) ที่ตัวตามขยับได้ |
| β | มุมที่ใช้ยก (rise angle) เช่น ยกให้ครบใน 120° |
| θ | มุมหมุนปัจจุบันของลูกเบี้ยว |
| s(θ) | ระยะยกของตัวตามที่มุม θ |
| R(θ) | รัศมีขอบลูกเบี้ยวที่มุม θ = Rb + s(θ) |
รอบการทำงานทั่วไปแบ่งเป็นสี่ช่วง: ยก (rise), พักบน (dwell ค้างสูงสุด), คืนตัว (return) และ พักล่าง (dwell ค้างต่ำสุด) รวมกันครบ 360°
การเคลื่อนที่แบบฮาร์มอนิก (SHM) — สูตรระยะยก
ถ้ายกแบบความเร็วคงที่ (เส้นตรง) ตัวตามจะกระตุกตอนเริ่มและหยุด เพราะความเร่งพุ่งเป็นอนันต์ ช่างจึงนิยมใช้การเคลื่อนที่แบบฮาร์มอนิก (Simple Harmonic Motion) ที่เริ่มนุ่มและจบนุ่ม สูตรระยะยกช่วง ยก (0 ≤ θ ≤ β) คือ
ช่วงคืนตัว (SHM): s(θ) = (h ÷ 2) × [ 1 + cos( 180° × (θ − θเริ่มคืน) ÷ β ) ]
ช่วงพักบน s = h คงที่ · ช่วงพักล่าง s = 0
รัศมีขอบที่จะเอาไปวาดคือ R(θ) = Rb + s(θ) เสมอ
ตัวอย่างคำนวณจริง: ฐาน Ø50, ยก 20 มม.
กำหนด วงกลมฐาน Ø50 (Rb = 25 มม.), ระยะยก h = 20 มม., ยกแบบ SHM ใน 0–120°, พักบน 120–180°, คืนตัวแบบ SHM 180–300°, พักล่าง 300–360°
แทนค่าช่วงยกที่ θ = 30°: s = (20 ÷ 2) × [ 1 − cos(180° × 30 ÷ 120) ] = 10 × [ 1 − cos 45° ] = 10 × (1 − 0.7071) = 2.929 มม. → R = 25 + 2.929 = 27.93 มม.
ทำซ้ำทุก 15° จะได้ตารางรัศมีขอบ (ค่าที่ปัดจาก SHM จริง)
| θ (°) | s(θ) มม. | R(θ) มม. | X = R·cos θ | Y = R·sin θ |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 0.00 | 25.00 | 25.00 | 0.00 |
| 15 | 0.76 | 25.76 | 24.88 | 6.67 |
| 30 | 2.93 | 27.93 | 24.19 | 13.96 |
| 45 | 6.17 | 31.17 | 22.04 | 22.04 |
| 60 | 10.00 | 35.00 | 17.50 | 30.31 |
| 75 | 13.83 | 38.83 | 10.05 | 37.50 |
| 90 | 17.07 | 42.07 | 0.00 | 42.07 |
| 105 | 19.24 | 44.24 | −11.45 | 42.73 |
| 120 | 20.00 | 45.00 | −22.50 | 38.97 |
ช่วงพักบน (120–180°) ใช้ R = 45 คงที่ ส่วนช่วงคืนตัว (180–300°) เป็นกระจกของช่วงยก เช่น θ = 240° ได้ s = 10, R = 35 เท่ากับ θ = 60° พอดี ช่วงพักล่าง (300–360°) ใช้ R = 25
ลำดับการวาดในโปรแกรม
วิธีที่แม่นที่สุดคือพิมพ์พิกัด X,Y ของแต่ละจุดเป็น polyline เส้นเดียว
- พิมพ์ C วาดวงกลมฐานที่จุดศูนย์กลาง
0,0รัศมี 25 ไว้อ้างอิง และวงกลม R = 45 อีกวงเป็นขอบเขตบน - พิมพ์ PL กด Enter เริ่มเส้นต่อจุด พิมพ์จุดแรก
25,0กด Enter จากนั้นพิมพ์แต่ละจุดเป็นพิกัดสัมบูรณ์โดยนำหน้าด้วย#เช่น#24.88,6.67แล้ว#24.19,13.96ไล่ทุกจุดจากตารางรอบขอบ (ยก→พักบน→คืนตัว→พักล่าง) - ช่วงพักเป็นส่วนโค้งรัศมีคงที่ จะเพิ่มจุดกลางช่วง (เช่น θ = 150° ที่ R = 45) เพื่อให้โค้งเนียนขึ้น หรือใช้คำสั่ง A วาดส่วนโค้งผ่านจุดต้น–กลาง–ปลายของช่วงพักก็ได้
- เพราะลูกเบี้ยวนี้สมมาตรซ้าย–ขวา จะวาดเฉพาะครึ่งยก (0–180°) แล้วใช้ MI มิเรอร์รอบแกนนอนเพื่อได้ครึ่งคืนตัวก็ได้ ช่วยลดการพิมพ์พิกัดลงครึ่งหนึ่ง
- ปิดเส้นให้กลับมาที่จุดแรก กด Enter จบคำสั่ง จะได้ขอบลูกเบี้ยวปิดสนิทเป็นชิ้นเดียว
- ตรวจค่าด้วย ME วัดระยะจากศูนย์กลางถึงขอบที่มุมต่าง ๆ เทียบกับ R(θ) ในตาราง และใส่บอกขนาดด้วย D
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineข้อควรระวังเรื่องทิศหมุนและชนิดตัวตาม
ตารางด้านบนวางมุม θ ทวนเข็มรอบลูกเบี้ยว ถ้าลูกเบี้ยวหมุน ตามเข็ม ให้วางมุมของช่วงยก/พัก/คืนในทิศ ตรงข้ามกับการหมุน (โปรไฟล์จะกลับด้าน) นอกจากนี้สูตร R(θ) = Rb + s(θ) ใช้กับตัวตามปลายแหลม (knife-edge) หรือตัวตามแบน ถ้าเป็น ตัวตามลูกกลิ้ง (roller) ต้องเขียนเส้นทางจุดศูนย์ลูกกลิ้งก่อน แล้วออฟเซ็ตเข้าในด้วยรัศมีลูกกลิ้ง (O) เพื่อได้ขอบสัมผัสจริง
คำถามที่พบบ่อย
โปรไฟล์ลูกเบี้ยวคำนวณยังไง
ที่ทุกมุมหมุน θ รัศมีขอบ R(θ) = รัศมีวงกลมฐาน + ระยะยกที่มุมนั้น s(θ) แบ่งรอบเป็นช่วงยก–พัก–คืนตัว คำนวณ s(θ) แต่ละองศา แล้วแปลงเป็นพิกัด X = R·cos θ, Y = R·sin θ เพื่อวาด
วงกลมฐาน (base circle) คืออะไร
คือวงกลมเล็กสุดของลูกเบี้ยว ตรงกับตำแหน่งต่ำสุดของตัวตาม รัศมีขอบจริงทุกจุดวัดจากศูนย์กลางเท่ากับรัศมีวงกลมฐานบวกระยะยก วงกลมฐานยิ่งใหญ่ มุมกดดัน (pressure angle) ยิ่งน้อย เดินเรียบขึ้น
การเคลื่อนที่แบบ SHM กับความเร็วคงที่ต่างกันยังไง
ความเร็วคงที่ยกเป็นเส้นตรง ง่ายแต่กระตุกตอนเริ่ม/หยุด ส่วน SHM ใช้ s = (h/2)(1 − cos) เริ่มนุ่มจบนุ่ม เหมาะกับงานหมุนเร็วเพราะความเร่งไม่กระชาก
ลูกเบี้ยวตัวตามลูกกลิ้งวาดต่างจากปลายแหลมไหม
ต่างกัน ตัวตามลูกกลิ้งต้องวาดเส้นทางจุดศูนย์ลูกกลิ้ง (pitch curve) ก่อน แล้วออฟเซ็ตเข้าด้านในเท่ารัศมีลูกกลิ้งจึงได้ขอบลูกเบี้ยวจริงที่ลูกกลิ้งสัมผัส
สรุป
โปรไฟล์ลูกเบี้ยวคือรัศมีที่เปลี่ยนตามมุม R(θ) = Rb + s(θ) แบ่งรอบเป็นช่วงยก–พักบน–คืนตัว–พักล่าง ใช้สูตร SHM s = (h/2)(1 − cos(180°·θ/β)) คำนวณระยะยกทีละองศา แปลงเป็นพิกัด X,Y แล้ววาดเป็น polyline จุดต่อจุดในโปรแกรม ยิ่งแบ่งองศาถี่ขอบยิ่งเนียน และอย่าลืมดูทิศหมุนกับชนิดตัวตามก่อนวาดจริง