หน้าแรก / บทความ / วาดและคำนวณโปรไฟล์ลูกเบี้ยว (cam) ตามองศา
วาด+คำนวณงานช่าง · งานผลิต

วาดและคำนวณโปรไฟล์ลูกเบี้ยว (cam) ตามองศา

อ่าน 9 นาที · อัปเดต 17 พ.ย. 2026

ลูกเบี้ยว (cam) เปลี่ยนการหมุนให้เป็นการเลื่อนขึ้น–ลงของตัวตาม (follower) รูปร่างขอบของมันไม่ใช่วงกลม แต่เป็น รัศมีที่เปลี่ยนไปตามมุมหมุน หลักคิดง่าย ๆ คือ ที่ทุกมุม θ รัศมีขอบลูกเบี้ยว R(θ) = รัศมีวงกลมฐาน + ระยะยกที่มุมนั้น เมื่อแบ่งรอบออกเป็นช่วงยก พัก และคืนตัว แล้วคำนวณระยะยกทีละองศา ก็ได้จุดรอบขอบที่เอาไปวาดเป็นเส้นต่อจุด (polyline) ส่งเครื่องตัดได้ทันที

ส่วนประกอบและศัพท์ที่ต้องรู้

ลูกเบี้ยวจานแบบตัวตามเลื่อนในแนวรัศมี (radial follower) มีค่าหลักไม่กี่ตัว

สัญลักษณ์ความหมาย
Rbรัศมีวงกลมฐาน (base circle) — ตำแหน่งต่ำสุดของตัวตาม
hระยะยกสูงสุด (lift / rise) ที่ตัวตามขยับได้
βมุมที่ใช้ยก (rise angle) เช่น ยกให้ครบใน 120°
θมุมหมุนปัจจุบันของลูกเบี้ยว
s(θ)ระยะยกของตัวตามที่มุม θ
R(θ)รัศมีขอบลูกเบี้ยวที่มุม θ = Rb + s(θ)

รอบการทำงานทั่วไปแบ่งเป็นสี่ช่วง: ยก (rise), พักบน (dwell ค้างสูงสุด), คืนตัว (return) และ พักล่าง (dwell ค้างต่ำสุด) รวมกันครบ 360°

h Rb ยก (rise) พักบน (dwell) คืนตัว (return) พักล่าง (dwell) วงกลมฐานเส้นประ = Rb · ขอบทึบ = โปรไฟล์ลูกเบี้ยว
ขอบลูกเบี้ยวคือวงกลมฐาน (เส้นประ) ที่ถูกดันออกตามระยะยก s(θ) ในช่วงยก แล้วค้างไว้ช่วงพักบน และคืนกลับช่วงคืนตัว

การเคลื่อนที่แบบฮาร์มอนิก (SHM) — สูตรระยะยก

ถ้ายกแบบความเร็วคงที่ (เส้นตรง) ตัวตามจะกระตุกตอนเริ่มและหยุด เพราะความเร่งพุ่งเป็นอนันต์ ช่างจึงนิยมใช้การเคลื่อนที่แบบฮาร์มอนิก (Simple Harmonic Motion) ที่เริ่มนุ่มและจบนุ่ม สูตรระยะยกช่วง ยก (0 ≤ θ ≤ β) คือ

ช่วงยก (SHM): s(θ) = (h ÷ 2) × [ 1 − cos( 180° × θ ÷ β ) ]
ช่วงคืนตัว (SHM): s(θ) = (h ÷ 2) × [ 1 + cos( 180° × (θ − θเริ่มคืน) ÷ β ) ]
ช่วงพักบน s = h คงที่ · ช่วงพักล่าง s = 0

รัศมีขอบที่จะเอาไปวาดคือ R(θ) = Rb + s(θ) เสมอ

ตัวอย่างคำนวณจริง: ฐาน Ø50, ยก 20 มม.

กำหนด วงกลมฐาน Ø50 (Rb = 25 มม.), ระยะยก h = 20 มม., ยกแบบ SHM ใน 0–120°, พักบน 120–180°, คืนตัวแบบ SHM 180–300°, พักล่าง 300–360°

แทนค่าช่วงยกที่ θ = 30°:   s = (20 ÷ 2) × [ 1 − cos(180° × 30 ÷ 120) ] = 10 × [ 1 − cos 45° ] = 10 × (1 − 0.7071) = 2.929 มม. → R = 25 + 2.929 = 27.93 มม.

ทำซ้ำทุก 15° จะได้ตารางรัศมีขอบ (ค่าที่ปัดจาก SHM จริง)

θ (°)s(θ) มม.R(θ) มม.X = R·cos θY = R·sin θ
00.0025.0025.000.00
150.7625.7624.886.67
302.9327.9324.1913.96
456.1731.1722.0422.04
6010.0035.0017.5030.31
7513.8338.8310.0537.50
9017.0742.070.0042.07
10519.2444.24−11.4542.73
12020.0045.00−22.5038.97

ช่วงพักบน (120–180°) ใช้ R = 45 คงที่ ส่วนช่วงคืนตัว (180–300°) เป็นกระจกของช่วงยก เช่น θ = 240° ได้ s = 10, R = 35 เท่ากับ θ = 60° พอดี ช่วงพักล่าง (300–360°) ใช้ R = 25

ลำดับการวาดในโปรแกรม

วิธีที่แม่นที่สุดคือพิมพ์พิกัด X,Y ของแต่ละจุดเป็น polyline เส้นเดียว

  1. พิมพ์ C วาดวงกลมฐานที่จุดศูนย์กลาง 0,0 รัศมี 25 ไว้อ้างอิง และวงกลม R = 45 อีกวงเป็นขอบเขตบน
  2. พิมพ์ PL กด Enter เริ่มเส้นต่อจุด พิมพ์จุดแรก 25,0 กด Enter จากนั้นพิมพ์แต่ละจุดเป็นพิกัดสัมบูรณ์โดยนำหน้าด้วย # เช่น #24.88,6.67 แล้ว #24.19,13.96 ไล่ทุกจุดจากตารางรอบขอบ (ยก→พักบน→คืนตัว→พักล่าง)
  3. ช่วงพักเป็นส่วนโค้งรัศมีคงที่ จะเพิ่มจุดกลางช่วง (เช่น θ = 150° ที่ R = 45) เพื่อให้โค้งเนียนขึ้น หรือใช้คำสั่ง A วาดส่วนโค้งผ่านจุดต้น–กลาง–ปลายของช่วงพักก็ได้
  4. เพราะลูกเบี้ยวนี้สมมาตรซ้าย–ขวา จะวาดเฉพาะครึ่งยก (0–180°) แล้วใช้ MI มิเรอร์รอบแกนนอนเพื่อได้ครึ่งคืนตัวก็ได้ ช่วยลดการพิมพ์พิกัดลงครึ่งหนึ่ง
  5. ปิดเส้นให้กลับมาที่จุดแรก กด Enter จบคำสั่ง จะได้ขอบลูกเบี้ยวปิดสนิทเป็นชิ้นเดียว
  6. ตรวจค่าด้วย ME วัดระยะจากศูนย์กลางถึงขอบที่มุมต่าง ๆ เทียบกับ R(θ) ในตาราง และใส่บอกขนาดด้วย D
ยิ่งแบ่งถี่ยิ่งเนียน: ตัวอย่างใช้ทุก 15° (24 ช่วงต่อรอบ) เพียงพอสำหรับงานทั่วไป ถ้าต้องการขอบเรียบสำหรับความเร็วสูง ให้แบ่งทุก 5° หรือ 10° แล้วคำนวณ s(θ) เพิ่ม เครื่องตัดอ่าน polyline หลายจุดเป็นเส้นโค้งได้อยู่แล้ว

ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร

เปิด DXCAD2D Online

ข้อควรระวังเรื่องทิศหมุนและชนิดตัวตาม

ตารางด้านบนวางมุม θ ทวนเข็มรอบลูกเบี้ยว ถ้าลูกเบี้ยวหมุน ตามเข็ม ให้วางมุมของช่วงยก/พัก/คืนในทิศ ตรงข้ามกับการหมุน (โปรไฟล์จะกลับด้าน) นอกจากนี้สูตร R(θ) = Rb + s(θ) ใช้กับตัวตามปลายแหลม (knife-edge) หรือตัวตามแบน ถ้าเป็น ตัวตามลูกกลิ้ง (roller) ต้องเขียนเส้นทางจุดศูนย์ลูกกลิ้งก่อน แล้วออฟเซ็ตเข้าในด้วยรัศมีลูกกลิ้ง (O) เพื่อได้ขอบสัมผัสจริง

คำถามที่พบบ่อย

โปรไฟล์ลูกเบี้ยวคำนวณยังไง

ที่ทุกมุมหมุน θ รัศมีขอบ R(θ) = รัศมีวงกลมฐาน + ระยะยกที่มุมนั้น s(θ) แบ่งรอบเป็นช่วงยก–พัก–คืนตัว คำนวณ s(θ) แต่ละองศา แล้วแปลงเป็นพิกัด X = R·cos θ, Y = R·sin θ เพื่อวาด

วงกลมฐาน (base circle) คืออะไร

คือวงกลมเล็กสุดของลูกเบี้ยว ตรงกับตำแหน่งต่ำสุดของตัวตาม รัศมีขอบจริงทุกจุดวัดจากศูนย์กลางเท่ากับรัศมีวงกลมฐานบวกระยะยก วงกลมฐานยิ่งใหญ่ มุมกดดัน (pressure angle) ยิ่งน้อย เดินเรียบขึ้น

การเคลื่อนที่แบบ SHM กับความเร็วคงที่ต่างกันยังไง

ความเร็วคงที่ยกเป็นเส้นตรง ง่ายแต่กระตุกตอนเริ่ม/หยุด ส่วน SHM ใช้ s = (h/2)(1 − cos) เริ่มนุ่มจบนุ่ม เหมาะกับงานหมุนเร็วเพราะความเร่งไม่กระชาก

ลูกเบี้ยวตัวตามลูกกลิ้งวาดต่างจากปลายแหลมไหม

ต่างกัน ตัวตามลูกกลิ้งต้องวาดเส้นทางจุดศูนย์ลูกกลิ้ง (pitch curve) ก่อน แล้วออฟเซ็ตเข้าด้านในเท่ารัศมีลูกกลิ้งจึงได้ขอบลูกเบี้ยวจริงที่ลูกกลิ้งสัมผัส

สรุป

โปรไฟล์ลูกเบี้ยวคือรัศมีที่เปลี่ยนตามมุม R(θ) = Rb + s(θ) แบ่งรอบเป็นช่วงยก–พักบน–คืนตัว–พักล่าง ใช้สูตร SHM s = (h/2)(1 − cos(180°·θ/β)) คำนวณระยะยกทีละองศา แปลงเป็นพิกัด X,Y แล้ววาดเป็น polyline จุดต่อจุดในโปรแกรม ยิ่งแบ่งองศาถี่ขอบยิ่งเนียน และอย่าลืมดูทิศหมุนกับชนิดตัวตามก่อนวาดจริง