หน้าแรก / บทความ / คำนวณและวาดสปริงขดอัด (OD พิตช์ จำนวนรอบ)
วาด+คำนวณงานสายช่าง · งานผลิต

คำนวณและวาดสปริงขดอัด (OD พิตช์ จำนวนรอบ)

อ่าน 8 นาที · อัปเดต 15 พ.ย. 2026

สปริงขดอัด (compression spring) ดูเหมือนยาก แต่คุมด้วยค่าไม่กี่ตัว คือ ลวด d, เส้นผ่านศูนย์กลาง, ระยะพิตช์ p, จำนวนรอบ และแบบปลายสปริง เมื่อรู้ค่าเหล่านี้ก็หา Ø เฉลี่ย ดัชนีสปริง รอบใช้งาน ความยาวอัดแน่น และมุมเกลียวได้ครบ แล้ววาดภาพด้านข้างใน DXCAD2D Online เพื่อส่งทำหรือสั่งพันลวด บทความนี้ให้สูตร ตารางแบบปลายสปริง ตัวอย่างคำนวณจริง และลำดับการวาด

ค่าหลักของสปริงขด

เริ่มจากเส้นผ่านศูนย์กลางสามตัวที่สัมพันธ์กันด้วยขนาดลวด d เสมอ

Ø เฉลี่ย: Dm = OD − d = ID + d  |  Ø ใน: ID = OD − 2d  |  ดัชนีสปริง: C = Dm ÷ d (ควรอยู่ช่วง 4–12 เหมาะสุด 5–9)

ดัชนีสปริง C บอกว่าสปริง "อ้วนหรือผอม" ถ้า C น้อยกว่า 4 จะพันยากและเค้นสูง ถ้ามากกว่า 12 จะหลวมและบิดง่าย

OD L0 p d
ภาพด้านข้างสปริง: OD คือ Ø นอก · p คือระยะพิตช์ (ศูนย์กลางถึงศูนย์กลางลวดหนึ่งรอบ) · L0 คือความยาวอิสระ · d คือขนาดลวด

แบบปลายสปริงและสูตรความยาว

แบบปลายสปริงกำหนดว่ารอบที่นับได้ (Nt รอบรวม) ใช้งานจริงกี่รอบ (Na) และสปริงยุบจนสุดยาวเท่าไร (Ls) ตารางนี้เป็นสูตรมาตรฐาน

ปลายสปริงรอบใช้งาน Naความยาวอัดแน่น Lsความยาวอิสระ L0
ปลายเปิด (plain)Ntd(Nt + 1)p·Na + d
ปลายเปิดเจียร (plain & ground)Nt − 1d·Ntp(Na + 1)
ปลายชิด (squared)Nt − 2d(Nt + 1)p·Na + 3d
ปลายชิดเจียร (squared & ground)Nt − 2d·Ntp·Na + 2d

แบบที่ใช้บ่อยสุดในงานเครื่องกลคือ ปลายชิดเจียร เพราะวางตั้งตรงและกระจายแรงดี

ตัวอย่างคำนวณ: สปริงปลายชิดเจียร

สปริงลวด d = 2.0 mm, OD = 16 mm, นับได้ Nt = 8 รอบ, ความยาวอิสระ L0 = 40 mm, ปลายชิดเจียร

หาสูตรแทนค่าผลลัพธ์
Ø เฉลี่ยDm = OD − d16 − 214 mm
Ø ในID = OD − 2d16 − 412 mm
ดัชนีสปริงC = Dm ÷ d14 ÷ 27 (อยู่ในช่วงดี)
รอบใช้งานNa = Nt − 28 − 26 รอบ
ความยาวอัดแน่นLs = d·Nt2 × 816 mm
ระยะพิตช์p = (L0 − 2d) ÷ Na(40 − 4) ÷ 66 mm
มุมเกลียวλ = atan(p ÷ (π·Dm))atan(6 ÷ 43.98)7.77°
ยุบได้สูงสุดL0 − Ls40 − 1624 mm
ความยาวลวดโดยประมาณ≈ π·Dm·Ntπ × 14 × 8≈ 352 mm
อยากรู้ค่าความแข็ง (spring rate)? k = G·d⁴ ÷ (8·Dm³·Na) ลวดเปียโน (music wire) G ≈ 79.3 GPa ได้ k = 79300 × 2⁴ ÷ (8 × 14³ × 6) ≈ 9.6 N/mm ยุบ 24 mm ต้องใช้แรงราว 231 N (ค่าประมาณ ขึ้นกับวัสดุจริง)

ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร

เปิด DXCAD2D Online

ขั้นตอนวาดภาพด้านข้างสปริงใน DXCAD2D Online

  1. กด L ลากเส้นศูนย์กลางแนวนอน แล้ว offset ขึ้นและลงข้างละ OD ÷ 2 = 8 mm ได้กรอบนอก Ø16
  2. แบ่งแกนเป็นช่วงพิตช์ p = 6 mm ด้วย array (หรือ offset ซ้ำ) ให้ได้ตำแหน่งลวดแต่ละรอบตลอดความยาว L0 = 40 mm
  3. กด P วาดเส้นลวดเป็นซิกแซกสลับบน–ล่างระหว่างกรอบนอกที่ทุกครึ่งพิตช์ แล้ว offset เส้นลวด 2 mm (ขนาด d) ให้เห็นความหนาลวด
  4. ปลายสองข้างวาดให้ชิดและเจียรเรียบ (ปลายชิดเจียร) ใช้ mirror ช่วยให้ปลายทั้งสองสมมาตร
  5. กด M วัดตรวจ L0 = 40 mm และ Ls = 16 mm แล้ว D ใส่ขนาด OD, ID, d, p, L0 และจำนวนรอบ
เคล็ดลับ: ร้านพันสปริงต้องการ d, OD (หรือ Dm), จำนวนรอบรวม Nt, L0 และแบบปลาย ใส่ค่าเหล่านี้ในแบบให้ครบจะพันได้ถูกต้องโดยไม่ต้องสอบถามเพิ่ม

คำถามที่พบบ่อย

Ø เฉลี่ยสปริงหาอย่างไร

Dm = OD − d หรือ ID + d เช่น OD 16 mm ลวด 2 mm ได้ Ø เฉลี่ย 14 mm ค่านี้ใช้คิดดัชนีสปริงและความแข็ง

ดัชนีสปริง C ควรเท่าไร

C = Dm ÷ d ควรอยู่ช่วง 4–12 เหมาะสุด 5–9 ถ้าน้อยกว่า 4 จะพันยากและเค้นสูง ถ้ามากกว่า 12 จะหลวมและบิดง่าย

รอบใช้งานกับรอบรวมต่างกันอย่างไร

รอบรวม Nt คือรอบที่นับได้ทั้งหมด ส่วนรอบใช้งาน Na คือรอบที่ยืดหยุ่นจริง ปลายชิดเจียรจะได้ Na = Nt − 2 เพราะปลายสองรอบไม่ออกแรง

ความยาวอัดแน่น (solid length) คืออะไร

คือความยาวเมื่อสปริงยุบจนลวดชิดกันหมด ปลายชิดเจียร Ls = d·Nt เช่น ลวด 2 mm 8 รอบ = 16 mm สปริงจะยุบได้มากสุด L0 − Ls

ระยะพิตช์สปริงคำนวณอย่างไร

ปลายชิดเจียรใช้ p = (L0 − 2d) ÷ Na เช่น L0 40, d 2, Na 6 ได้ p = 36 ÷ 6 = 6 mm

สรุป

สปริงขดอัดคุมด้วยค่าไม่กี่ตัว: Dm = OD − d, ดัชนี C = Dm/d, รอบใช้งาน Na ขึ้นกับแบบปลาย และความยาวอัดแน่นกับพิตช์จากตารางสูตร ตัวอย่างลวด 2 mm OD 16 mm 8 รอบ ปลายชิดเจียรได้ Dm 14, C 7, Na 6, Ls 16, p 6 mm และยุบได้ 24 mm เมื่อคำนวณครบแล้ววาดภาพด้านข้างใน DXCAD2D Online ด้วย offset, array, polyline และ mirror ส่งร้านพันสปริงได้ทันที