หน้าแรก / บทความ / คำนวณพิกัด X,Y ของรูน็อตบนวงกลม PCD
สอนคำนวน · เขียนแบบ 2 มิติ

คำนวณพิกัด X,Y ของรูน็อตบนวงกลม PCD

อ่าน 7 นาที · อัปเดต 8 พ.ย. 2026

รูน็อตบนหน้าแปลน จานล้อ หรือฝาครอบ มักเรียงเท่า ๆ กันบน วงกลมศูนย์กลางรู (PCD — Pitch Circle Diameter) เวลาเขียนแบบหรือส่งเครื่อง CNC เรามักต้องรู้พิกัด X,Y ของแต่ละรู ซึ่งหาได้จากตรีโกณฯ ง่าย ๆ คือ X = R·cosθ, Y = R·sinθ บทความนี้อธิบายสูตรหามุมแต่ละรู พร้อมตัวอย่างหน้าแปลน 4, 6 และ 8 รู และวิธีพิมพ์พิกัดวาดใน DXCAD2D ให้ตรงเป๊ะ

หลักการ: รัศมีกับมุมของแต่ละรู

วงกลม PCD มีเส้นผ่านศูนย์กลาง PCD ดังนั้นรัศมีคือ R = PCD ÷ 2 ถ้าวางจุดศูนย์กลางวงกลมไว้ที่พิกัด (0,0) รูที่อยู่ที่มุม θ (วัดทวนเข็มนาฬิกาจากแกน X) จะมีพิกัด

สูตรหลัก: X = R · cos θ  ·  Y = R · sin θ   โดย R = PCD ÷ 2 และ θ คือมุมของรูนั้น

เมื่อมีรู N รู เรียงห่างเท่า ๆ กัน มุมระหว่างรูที่อยู่ติดกันคือ 360° ÷ N มุมของรูลำดับที่ i (เริ่มนับ i = 1) จึงเป็น

มุมของรูที่ i: θi = θเริ่ม + (i − 1) × (360° ÷ N)
θเริ่ม คือมุมของรูแรก เช่น 0° (3 นาฬิกา) หรือ 90° (บนสุด) หรือครึ่งช่วงเพื่อให้รูคร่อมเส้นศูนย์กลาง
θ R PCD = 2R รูที่มุม θ: X = R·cos θ Y = R·sin θ
รูทุกตัวอยู่บนวงกลม PCD รัศมี R = PCD ÷ 2 · พิกัดของรูที่มุม θ คือ X = R·cos θ และ Y = R·sin θ

ตัวอย่างที่ 1: หน้าแปลน 4 รู แบบคร่อมเส้นศูนย์กลาง

หน้าแปลน 4 รูนิยมวางรูให้คร่อมเส้นศูนย์กลาง (ไม่มีรูอยู่บนแกนพอดี) คือเริ่มรูแรกที่ 45° สมมติ PCD = 100 mm → R = 50 mm, N = 4, ช่วงมุม = 360 ÷ 4 = 90°

รูมุม θX = 50·cos θY = 50·sin θ
145°+35.355+35.355
2135°−35.355+35.355
3225°−35.355−35.355
4315°+35.355−35.355

สังเกตว่าทั้งสี่รูมีค่าสัมบูรณ์เท่ากัน (35.355) เพราะ cos 45° = sin 45° = 0.7071 และ 50 × 0.7071 = 35.355 ต่างกันแค่เครื่องหมาย +/− ตามควอดแรนต์

ตัวอย่างที่ 2: หน้าแปลน 6 รู เริ่มรูบนสุด

PCD = 120 mm → R = 60 mm, N = 6, ช่วงมุม = 360 ÷ 6 = 60° เริ่มรูแรกที่ 90° (บนสุด)

รูมุม θX = 60·cos θY = 60·sin θ
190°0+60
2150°−51.962+30
3210°−51.962−30
4270°0−60
5330°+51.962−30
630°+51.962+30

ค่า 51.962 มาจาก 60 × cos 30° = 60 × 0.86603 และ 30 มาจาก 60 × sin 30° = 60 × 0.5 รูที่ 6 วนกลับมาที่ 390° ซึ่งเท่ากับ 30° (390 − 360)

ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร

เปิด DXCAD2D Online

ตัวอย่างที่ 3: หน้าแปลน 8 รู เริ่มที่ 3 นาฬิกา

PCD = 160 mm → R = 80 mm, N = 8, ช่วงมุม = 360 ÷ 8 = 45° เริ่มรูแรกที่ 0°

รูมุม θX = 80·cos θY = 80·sin θ
10°+800
245°+56.569+56.569
390°0+80
4135°−56.569+56.569
5180°−800
6225°−56.569−56.569
7270°0−80
8315°+56.569−56.569
ถ้าศูนย์กลางหน้าแปลนไม่ได้อยู่ที่ (0,0): บวกพิกัดศูนย์กลางเข้าไป คือ X = Xศูนย์ + R·cos θ และ Y = Yศูนย์ + R·sin θ เช่น ถ้าศูนย์กลางอยู่ที่ (200,150) ก็บวก 200 เข้ากับทุกค่า X และบวก 150 เข้ากับทุกค่า Y

วาดจริงใน DXCAD2D

  1. คำนวณพิกัดทุกรูจากสูตรด้านบน (หรือทำตารางใน Excel: ตั้งคอลัมน์มุม แล้วใช้ =R*COS(RADIANS(มุม)) และ =R*SIN(RADIANS(มุม)))
  2. วาดวงกลม PCD เพื่อช่วยอ้างอิง: กด C จุดศูนย์กลางที่ 0,0 แล้วใส่รัศมี R
  3. วาดรูแต่ละตัว: กด C แล้วพิมพ์พิกัดจุดศูนย์กลางรู เช่น 35.355,35.355 ตามด้วยรัศมีรู (ครึ่งหนึ่งของเส้นผ่านศูนย์กลางรู)
  4. ถ้ารูเรียงสมมาตร ใช้คำสั่ง array แบบวงกลมเพื่อทำซ้ำรูแรกรอบจุดศูนย์กลางได้ ประหยัดเวลากว่าพิมพ์ทีละตัว
  5. ตรวจด้วยคำสั่ง M วัดระยะระหว่างรูที่อยู่ติดกัน (คอร์ด) เทียบกับค่าที่ควรเป็น คือ คอร์ด = PCD · sin(180° ÷ N)

สำหรับ 6 รู PCD 120: คอร์ด = 120 × sin(30°) = 120 × 0.5 = 60 mm พอดี ถ้าวัดได้ตรงนี้แปลว่าพิกัดถูกต้อง

คำถามที่พบบ่อย

PCD คืออะไร

PCD (Pitch Circle Diameter) คือเส้นผ่านศูนย์กลางของวงกลมสมมติที่จุดศูนย์กลางของรูน็อตทุกตัวเรียงอยู่ รัศมีของวงกลมนี้คือ R = PCD ÷ 2 ซึ่งใช้ในสูตรหาพิกัดรู

คำนวณพิกัดรูบนวงกลมอย่างไร

ใช้ X = R·cos θ และ Y = R·sin θ โดย R = PCD ÷ 2 และ θ คือมุมของรู ถ้ามี N รูเรียงเท่ากัน มุมระหว่างรู = 360° ÷ N

หน้าแปลน 4 รู PCD 100 พิกัดเท่าไหร่

ถ้าเริ่มที่ 45° (คร่อมเส้นศูนย์กลาง) รูทั้งสี่อยู่ที่ (±35.355, ±35.355) เพราะ 50 × cos 45° = 35.355 มม.

รูน็อตควรเริ่มที่มุมไหน

แล้วแต่แบบ รูแบบคร่อมเส้นศูนย์กลาง (เริ่มครึ่งช่วง เช่น 45° สำหรับ 4 รู) นิยมในหน้าแปลนท่อ ส่วนรูแบบอยู่บนแกน (เริ่ม 0° หรือ 90°) ใช้เมื่อต้องการให้มีรูตรงกับทิศทางอ้างอิง ให้ดูจากแบบต้นฉบับเป็นหลัก

วัดระยะระหว่างรูที่อยู่ติดกันได้จากอะไร

ใช้สูตรคอร์ด = PCD · sin(180° ÷ N) เช่น 6 รู PCD 120 → 120 × sin 30° = 60 มม. ใช้ตรวจว่าวาดรูถูกตำแหน่งหรือไม่

สรุป

พิกัดของรูบนวงกลม PCD หาได้จากสูตรเดียว X = R·cos θ, Y = R·sin θ โดย R = PCD ÷ 2 เมื่อมี N รูเรียงเท่ากัน มุมระหว่างรูคือ 360° ÷ N และมุมของรูที่ i คือ θเริ่ม + (i−1)×(360°÷N) ถ้าศูนย์กลางไม่ได้อยู่ที่ (0,0) ก็บวกพิกัดศูนย์กลางเข้าไป เมื่อได้พิกัดครบแล้ว พิมพ์เข้า DXCAD2D ทีละรูหรือใช้ array วงกลม แล้วตรวจด้วยสูตรคอร์ด PCD · sin(180°÷N)