คำนวณพิกัด X,Y ของรูน็อตบนวงกลม PCD
รูน็อตบนหน้าแปลน จานล้อ หรือฝาครอบ มักเรียงเท่า ๆ กันบน วงกลมศูนย์กลางรู (PCD — Pitch Circle Diameter) เวลาเขียนแบบหรือส่งเครื่อง CNC เรามักต้องรู้พิกัด X,Y ของแต่ละรู ซึ่งหาได้จากตรีโกณฯ ง่าย ๆ คือ X = R·cosθ, Y = R·sinθ บทความนี้อธิบายสูตรหามุมแต่ละรู พร้อมตัวอย่างหน้าแปลน 4, 6 และ 8 รู และวิธีพิมพ์พิกัดวาดใน DXCAD2D ให้ตรงเป๊ะ
หลักการ: รัศมีกับมุมของแต่ละรู
วงกลม PCD มีเส้นผ่านศูนย์กลาง PCD ดังนั้นรัศมีคือ R = PCD ÷ 2 ถ้าวางจุดศูนย์กลางวงกลมไว้ที่พิกัด (0,0) รูที่อยู่ที่มุม θ (วัดทวนเข็มนาฬิกาจากแกน X) จะมีพิกัด
เมื่อมีรู N รู เรียงห่างเท่า ๆ กัน มุมระหว่างรูที่อยู่ติดกันคือ 360° ÷ N มุมของรูลำดับที่ i (เริ่มนับ i = 1) จึงเป็น
θเริ่ม คือมุมของรูแรก เช่น 0° (3 นาฬิกา) หรือ 90° (บนสุด) หรือครึ่งช่วงเพื่อให้รูคร่อมเส้นศูนย์กลาง
ตัวอย่างที่ 1: หน้าแปลน 4 รู แบบคร่อมเส้นศูนย์กลาง
หน้าแปลน 4 รูนิยมวางรูให้คร่อมเส้นศูนย์กลาง (ไม่มีรูอยู่บนแกนพอดี) คือเริ่มรูแรกที่ 45° สมมติ PCD = 100 mm → R = 50 mm, N = 4, ช่วงมุม = 360 ÷ 4 = 90°
| รู | มุม θ | X = 50·cos θ | Y = 50·sin θ |
|---|---|---|---|
| 1 | 45° | +35.355 | +35.355 |
| 2 | 135° | −35.355 | +35.355 |
| 3 | 225° | −35.355 | −35.355 |
| 4 | 315° | +35.355 | −35.355 |
สังเกตว่าทั้งสี่รูมีค่าสัมบูรณ์เท่ากัน (35.355) เพราะ cos 45° = sin 45° = 0.7071 และ 50 × 0.7071 = 35.355 ต่างกันแค่เครื่องหมาย +/− ตามควอดแรนต์
ตัวอย่างที่ 2: หน้าแปลน 6 รู เริ่มรูบนสุด
PCD = 120 mm → R = 60 mm, N = 6, ช่วงมุม = 360 ÷ 6 = 60° เริ่มรูแรกที่ 90° (บนสุด)
| รู | มุม θ | X = 60·cos θ | Y = 60·sin θ |
|---|---|---|---|
| 1 | 90° | 0 | +60 |
| 2 | 150° | −51.962 | +30 |
| 3 | 210° | −51.962 | −30 |
| 4 | 270° | 0 | −60 |
| 5 | 330° | +51.962 | −30 |
| 6 | 30° | +51.962 | +30 |
ค่า 51.962 มาจาก 60 × cos 30° = 60 × 0.86603 และ 30 มาจาก 60 × sin 30° = 60 × 0.5 รูที่ 6 วนกลับมาที่ 390° ซึ่งเท่ากับ 30° (390 − 360)
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineตัวอย่างที่ 3: หน้าแปลน 8 รู เริ่มที่ 3 นาฬิกา
PCD = 160 mm → R = 80 mm, N = 8, ช่วงมุม = 360 ÷ 8 = 45° เริ่มรูแรกที่ 0°
| รู | มุม θ | X = 80·cos θ | Y = 80·sin θ |
|---|---|---|---|
| 1 | 0° | +80 | 0 |
| 2 | 45° | +56.569 | +56.569 |
| 3 | 90° | 0 | +80 |
| 4 | 135° | −56.569 | +56.569 |
| 5 | 180° | −80 | 0 |
| 6 | 225° | −56.569 | −56.569 |
| 7 | 270° | 0 | −80 |
| 8 | 315° | +56.569 | −56.569 |
วาดจริงใน DXCAD2D
- คำนวณพิกัดทุกรูจากสูตรด้านบน (หรือทำตารางใน Excel: ตั้งคอลัมน์มุม แล้วใช้
=R*COS(RADIANS(มุม))และ=R*SIN(RADIANS(มุม))) - วาดวงกลม PCD เพื่อช่วยอ้างอิง: กด C จุดศูนย์กลางที่
0,0แล้วใส่รัศมี R - วาดรูแต่ละตัว: กด C แล้วพิมพ์พิกัดจุดศูนย์กลางรู เช่น
35.355,35.355ตามด้วยรัศมีรู (ครึ่งหนึ่งของเส้นผ่านศูนย์กลางรู) - ถ้ารูเรียงสมมาตร ใช้คำสั่ง array แบบวงกลมเพื่อทำซ้ำรูแรกรอบจุดศูนย์กลางได้ ประหยัดเวลากว่าพิมพ์ทีละตัว
- ตรวจด้วยคำสั่ง M วัดระยะระหว่างรูที่อยู่ติดกัน (คอร์ด) เทียบกับค่าที่ควรเป็น คือ คอร์ด = PCD · sin(180° ÷ N)
สำหรับ 6 รู PCD 120: คอร์ด = 120 × sin(30°) = 120 × 0.5 = 60 mm พอดี ถ้าวัดได้ตรงนี้แปลว่าพิกัดถูกต้อง
คำถามที่พบบ่อย
PCD คืออะไร
PCD (Pitch Circle Diameter) คือเส้นผ่านศูนย์กลางของวงกลมสมมติที่จุดศูนย์กลางของรูน็อตทุกตัวเรียงอยู่ รัศมีของวงกลมนี้คือ R = PCD ÷ 2 ซึ่งใช้ในสูตรหาพิกัดรู
คำนวณพิกัดรูบนวงกลมอย่างไร
ใช้ X = R·cos θ และ Y = R·sin θ โดย R = PCD ÷ 2 และ θ คือมุมของรู ถ้ามี N รูเรียงเท่ากัน มุมระหว่างรู = 360° ÷ N
หน้าแปลน 4 รู PCD 100 พิกัดเท่าไหร่
ถ้าเริ่มที่ 45° (คร่อมเส้นศูนย์กลาง) รูทั้งสี่อยู่ที่ (±35.355, ±35.355) เพราะ 50 × cos 45° = 35.355 มม.
รูน็อตควรเริ่มที่มุมไหน
แล้วแต่แบบ รูแบบคร่อมเส้นศูนย์กลาง (เริ่มครึ่งช่วง เช่น 45° สำหรับ 4 รู) นิยมในหน้าแปลนท่อ ส่วนรูแบบอยู่บนแกน (เริ่ม 0° หรือ 90°) ใช้เมื่อต้องการให้มีรูตรงกับทิศทางอ้างอิง ให้ดูจากแบบต้นฉบับเป็นหลัก
วัดระยะระหว่างรูที่อยู่ติดกันได้จากอะไร
ใช้สูตรคอร์ด = PCD · sin(180° ÷ N) เช่น 6 รู PCD 120 → 120 × sin 30° = 60 มม. ใช้ตรวจว่าวาดรูถูกตำแหน่งหรือไม่
สรุป
พิกัดของรูบนวงกลม PCD หาได้จากสูตรเดียว X = R·cos θ, Y = R·sin θ โดย R = PCD ÷ 2 เมื่อมี N รูเรียงเท่ากัน มุมระหว่างรูคือ 360° ÷ N และมุมของรูที่ i คือ θเริ่ม + (i−1)×(360°÷N) ถ้าศูนย์กลางไม่ได้อยู่ที่ (0,0) ก็บวกพิกัดศูนย์กลางเข้าไป เมื่อได้พิกัดครบแล้ว พิมพ์เข้า DXCAD2D ทีละรูหรือใช้ array วงกลม แล้วตรวจด้วยสูตรคอร์ด PCD · sin(180°÷N)