หน้าแรก / บทความ / คำนวณความยาวสายพานระหว่างพูลเลย์ 2 ตัว
สอนคำนวน · งานผลิต

คำนวณความยาวสายพานระหว่างพูลเลย์ 2 ตัว

อ่าน 7 นาที · อัปเดต 12 พ.ย. 2026

เมื่อออกแบบชุดส่งกำลังด้วยสายพาน สิ่งที่ต้องรู้คือ สายพานต้องยาวเท่าไร จึงจะคล้องพูลเลย์สองตัวได้พอดี คำตอบหาได้จากระยะศูนย์กลาง (C) และเส้นผ่านศูนย์กลางพูลเลย์ใหญ่–เล็ก (D และ d) ด้วยสูตรเดียว บทความนี้ให้สูตรลัดความยาวสายพาน สูตรมุมโอบ และสูตรย้อนกลับหาระยะศูนย์กลางจากเบอร์สายพานมาตรฐาน พร้อมตัวอย่างคำนวณจริงที่ตรวจซ้ำแล้ว

ตัวแปรที่ต้องรู้ก่อน

สายพานแบบเปิด (open belt) คล้องพูลเลย์สองตัวที่หมุนทิศเดียวกัน ความยาวสายพานมาจากสามส่วน คือ ช่วงตรงสองเส้นที่สัมผัสพูลเลย์ และส่วนโค้งที่โอบรอบพูลเลย์แต่ละตัว ตัวแปรหลักมีสามตัว

C D d พูลเลย์ใหญ่ Ø D พูลเลย์เล็ก Ø d
C = ระยะศูนย์กลาง · D = เส้นผ่านศูนย์กลางพูลเลย์ใหญ่ · d = เส้นผ่านศูนย์กลางพูลเลย์เล็ก (สายพานร่องวีใช้ค่าเส้นผ่านศูนย์กลางพิตช์ ไม่ใช่ขอบนอก)
สัญลักษณ์ความหมาย
Cระยะศูนย์กลางระหว่างเพลาสองตัว
Dเส้นผ่านศูนย์กลางพูลเลย์ใหญ่
dเส้นผ่านศูนย์กลางพูลเลย์เล็ก
Lความยาวสายพาน (เส้นรอบวงที่คล้องได้พอดี)

สูตรความยาวสายพาน

สูตรที่ใช้กันทั่วไปเป็นสูตรประมาณที่แม่นมากในงานจริง (ต่างจากค่าแท้จริงไม่ถึง 0.01% เมื่อพูลเลย์ไม่ได้ต่างกันมาก)

ความยาวสายพานแบบเปิด:
L ≈ 2C + (π ÷ 2)(D + d) + (D − d)² ÷ (4C)
ทุกค่าใช้หน่วยเดียวกัน (เช่น มิลลิเมตรทั้งหมด) ได้ L เป็นมิลลิเมตร

ส่วนประกอบของสูตรเข้าใจได้ง่าย 2C คือช่วงตรงสองเส้น (π÷2)(D+d) คือครึ่งเส้นรอบวงของพูลเลย์สองตัวรวมกัน และพจน์สุดท้ายเป็นค่าแก้เล็ก ๆ ที่เพิ่มขึ้นเมื่อพูลเลย์สองตัวต่างขนาดกันมาก

ตัวอย่างที่ 1: พูลเลย์ D = 200 mm, d = 100 mm, ระยะศูนย์กลาง C = 500 mm

L ≈ 2(500) + (π÷2)(200+100) + (200−100)² ÷ (4×500)
= 1000 + 1.5708 × 300 + 10000 ÷ 2000
= 1000 + 471.2 + 5.0 = 1476.2 mm

มุมโอบของพูลเลย์เล็ก

พูลเลย์เล็กคือจุดที่สายพานโอบน้อยที่สุด จึงเป็นตัวกำหนดแรงเสียดทานและการลื่น มุมโอบ (angle of wrap) ของพูลเลย์เล็กหาได้จาก

มุมโอบพูลเลย์เล็ก: θ = 180° − 2 × arcsin[(D − d) ÷ 2C]

จากตัวอย่างที่ 1: θ = 180° − 2 × arcsin(100 ÷ 1000) = 180° − 2(5.74°) = 168.5° ยิ่งมุมโอบมากยิ่งถ่ายแรงได้ดี ถ้ามุมโอบต่ำกว่า 120° ควรเพิ่มระยะศูนย์กลางหรือใส่พูลเลย์กดสายพาน (idler)

ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร

เปิด DXCAD2D Online

หาระยะศูนย์กลางจากเบอร์สายพานมาตรฐาน

งานจริงมักกลับกัน คือซื้อสายพานมาตรฐานความยาว L มาแล้ว ต้องหาว่าต้องตั้งระยะศูนย์กลางเท่าไรให้ตึงพอดี จัดสูตรข้างบนใหม่ได้เป็น

ระยะศูนย์กลางจาก L: ให้ B = 2L − π(D + d) แล้ว
C = [ B + √(B² − 8(D − d)²) ] ÷ 8

ตัวอย่าง: สายพาน L = 1476 mm, D = 200, d = 100
B = 2(1476) − π(300) = 2952 − 942.5 = 2009.5
C = [2009.5 + √(2009.5² − 8×100²)] ÷ 8 = [2009.5 + 1990.5] ÷ 8 = 500 mm (กลับมาค่าเดิมพอดี)

ในทางปฏิบัติให้ตั้งระยะสั้นกว่าค่านี้เล็กน้อยเพื่อใส่สายพานได้ แล้วค่อยเลื่อนมอเตอร์ออกจนตึง จึงควรออกแบบฐานมอเตอร์ให้ปรับระยะได้ ±3% ของ C

วาดเพื่อตรวจระยะใน DXCAD2D

ก่อนสั่งทำฐานหรือเจาะรูยึดมอเตอร์ ให้วาดตรวจก่อน

  1. กด C วาดวงกลมพูลเลย์ใหญ่และเล็กตามเส้นผ่านศูนย์กลางจริง วางจุดศูนย์กลางห่างกันเท่าค่า C ที่คำนวณได้ (พิมพ์พิกัด เช่น 0,0 และ 500,0)
  2. กด M วัดระยะระหว่างจุดศูนย์กลางเพื่อยืนยัน C และวัดช่วงตรงของสายพานเพื่อเช็กว่ามอเตอร์ไม่ชนโครง
  3. ใช้ L ลากเส้นสัมผัสบน–ล่างแทนแนวสายพาน จะเห็นมุมโอบและพื้นที่ที่ต้องเผื่อไว้สำหรับการ์ดครอบ

คำถามที่พบบ่อย

สูตรหาความยาวสายพานคืออะไร

สำหรับสายพานแบบเปิดใช้ L ≈ 2C + (π÷2)(D+d) + (D−d)²÷(4C) โดย C คือระยะศูนย์กลาง D และ d คือเส้นผ่านศูนย์กลางพูลเลย์ใหญ่และเล็ก ใช้หน่วยเดียวกันทั้งหมด

สายพานร่องวีต้องใช้เส้นผ่านศูนย์กลางไหนในสูตร

ใช้เส้นผ่านศูนย์กลางพิตช์ (pitch/datum diameter) ของร่อง ไม่ใช่ขอบนอกของพูลเลย์ เพราะเส้นกึ่งกลางความหนาสายพานวิ่งที่ระดับพิตช์

คำนวณระยะศูนย์กลางจากความยาวสายพานอย่างไร

ให้ B = 2L − π(D+d) แล้ว C = [B + √(B² − 8(D−d)²)] ÷ 8 ควรตั้งสั้นกว่านี้เล็กน้อยแล้วเลื่อนมอเตอร์ออกจนสายพานตึง

มุมโอบน้อยเกินไปทำให้เกิดอะไร

สายพานจับพูลเลย์ได้น้อยลง เกิดการลื่นและร้อน ควรรักษามุมโอบพูลเลย์เล็กให้มากกว่า 120° โดยเพิ่มระยะศูนย์กลางหรือใส่พูลเลย์กดสายพาน (idler)

สรุป

ความยาวสายพานระหว่างพูลเลย์สองตัวหาได้จากสูตรเดียว L ≈ 2C + (π÷2)(D+d) + (D−d)²÷4C ส่วนมุมโอบพูลเลย์เล็กคือ 180° − 2·arcsin[(D−d)÷2C] และถ้ามีเบอร์สายพานอยู่แล้วก็ย้อนหาระยะศูนย์กลางได้ด้วยสูตร C = [B + √(B²−8(D−d)²)]÷8 สำหรับสายพานร่องวีให้ใช้เส้นผ่านศูนย์กลางพิตช์เสมอ แล้ววาดตรวจใน DXCAD2D ก่อนสั่งงานจริง