ขนาดกระดาษเขียนแบบ A4–A0 และมาตราส่วนที่ใช้บ่อย

ขนาดกระดาษเขียนแบบตาม ISO 216 คือ A4 210 × 297 mm, A3 297 × 420 mm, A2 420 × 594 mm, A1 594 × 841 mm และ A0 841 × 1189 mm ส่วนมาตราส่วนที่ใช้บ่อยในงานเครื่องกลคือ 1:1, 1:2, 1:5, 1:10 และ 2:1 สำหรับขยายชิ้นงานเล็ก บทความนี้อธิบายวิธีเลือกขนาดกระดาษกับมาตราส่วนให้เข้ากัน และวิธีวางกรอบกับ title block

ตารางขนาดกระดาษ A0–A4 ตาม ISO 216

มาตรฐาน ISO 216 กำหนดขนาดกระดาษชุด A ไว้เป็นมิลลิเมตร ตัวเลขด้านล่างคือขนาดที่ตัดแล้ว (trimmed size) ใช้เป็นค่าตั้งต้นของกรอบแบบทุกแผ่น

สิ่งที่ทำให้ชุด A ใช้ง่ายคือ อัตราส่วนด้านยาวต่อด้านกว้างเท่ากับ √2 (ประมาณ 1.414) ทุกขนาด ถ้าพับครึ่งด้านยาวของ A0 จะได้ A1 พับครึ่ง A1 ได้ A2 ไปเรื่อย ๆ รูปร่างของกระดาษจึงคงเดิม เวลาย่อแบบ A3 ลงพิมพ์บน A4 ด้วยเครื่องถ่ายเอกสาร (ประมาณ 71%) ทุกอย่างจะพอดีหน้ากระดาษโดยไม่มีขอบเกิน แต่ต้องจำไว้ว่าแบบที่ถูกย่อนั้นไม่ใช่มาตราส่วนเดิมอีกต่อไป

มาตราส่วนในแบบงานคืออะไร

มาตราส่วน (scale) คืออัตราระหว่างขนาดที่เขียนบนกระดาษกับขนาดจริงของชิ้นงาน เขียนในรูป "ขนาดบนแบบ : ขนาดจริง" ดังนั้น 1:2 หมายถึงบนกระดาษ 1 mm แทนของจริง 2 mm (ย่อลงครึ่งหนึ่ง) ส่วน 2:1 หมายถึงบนกระดาษ 2 mm แทนของจริง 1 mm (ขยายสองเท่า) มาตราส่วนที่ใช้ในแบบเครื่องกลมีแนวทางอยู่ใน ISO 5455

กฎสำคัญที่สุดคือ ตัวเลขขนาดบนแบบต้องเป็นขนาดจริงเสมอ ไม่ว่าจะใช้มาตราส่วนเท่าไร แผ่นยาว 500 mm ที่เขียนด้วย 1:5 จะยาวบนกระดาษ 100 mm แต่ตัวเลขที่บอกขนาดยังเขียนว่า 500 ช่างหน้างานไม่ควรต้องเอาไม้บรรทัดวัดแบบแล้วคูณเอง

เลือกมาตราส่วนกับขนาดกระดาษอย่างไร

1. หาขนาดรวมของวิวทั้งหมดที่ต้องเขียน (วิวหน้า วิวข้าง วิวบน) บวกพื้นที่สำหรับเส้นบอกขนาดอีกประมาณ 20–30 mm รอบวิว
2. เริ่มจาก 1:1 ถ้าพอดีกับ A4 หรือ A3 ใช้เลย
3. ถ้าไม่พอดี ให้ลองขยับกระดาษขึ้นหนึ่งขนาด หรือลดมาตราส่วนเป็น 1:2 แล้ว 1:5 ตามลำดับ
4. ถ้ามีรายละเอียดเล็กที่อ่านไม่ออก ให้คงมาตราส่วนหลักไว้ แล้วเพิ่มวิวรายละเอียดเป็น 2:1 หรือ 5:1 ในมุมว่างของแผ่น
5. ระบุมาตราส่วนหลักใน title block และเขียนมาตราส่วนกำกับใต้วิวที่ใช้ค่าต่างออกไป

กรอบแบบ (Frame) และ Title Block

แบบงานที่ส่งเข้าระบบเอกสารของโรงงานควรมีกรอบและช่องรายการแบบ (title block) ทุกแผ่น ตามแนวทาง ISO 5457 กรอบเส้นหนาจะเว้นระยะจากขอบกระดาษด้านซ้าย 20 mm เพื่อเผื่อเจาะรูเข้าแฟ้ม และด้านอื่น ๆ 10 mm ส่วน title block วางไว้มุมขวาล่างของกรอบ ISO 7200 กำหนดความกว้างไม่เกิน 180 mm เพื่อให้ใช้แบบเดียวกันได้ตั้งแต่ A4 ถึง A0

ข้อมูลที่ควรมีใน title block

• ชื่อชิ้นงาน และเลขที่แบบ (drawing number)
• รีวิชัน (revision) และวันที่แก้ไข ซึ่งต้องตรงกับใบ ECN ถ้ามี
• วัสดุ ความหนา และการชุบหรือทำผิว
• มาตราส่วนหลัก และหน่วย (mm)
• ค่าพิกัดความเผื่อทั่วไป (general tolerance) เช่น อ้างอิง ISO 2768-m
• สัญลักษณ์การฉายภาพ (first angle หรือ third angle) ประเทศที่ใช้ ISO ส่วนใหญ่ใช้ first angle
• ชื่อผู้เขียน ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และวันที่

ใส่กรอบแบบใน DXCAD2D Online

วิธีที่เร็วที่สุดคือให้โปรแกรมวาดให้ เลือก ส่งออก → PDF… ติ๊ก ใส่กรอบแบบ + ตารางรายการแบบ เลือกขนาดกระดาษ แล้วกรอกช่องในตารางรายการแบบ โปรแกรมจะวางกรอบตามขนาดกระดาษและเลือกมาตราส่วนให้

ถ้าต้องการวาดกรอบเองเก็บไว้เป็นแม่แบบ ทำตามขั้นตอนนี้

1. เปิด DXCAD2D Online สร้างเลเยอร์ใหม่ชื่อ FRAME ในแผงเลเยอร์ (แถบขวา)
2. กด R คลิกที่จุด 0,0 แล้วพิมพ์ 297,210 Enter ได้ขอบกระดาษ A4 แนวนอน
3. วาดกรอบด้านในด้วย Rect อีกรูป เริ่มที่จุด 20,10 แล้วพิมพ์ 267,190 Enter (เว้นซ้าย 20 และด้านอื่น 10 mm)
4. วาดช่อง title block มุมขวาล่างด้วย Rect และ Line เปิด F8 ORTHO ไว้ให้เส้นตรงฉาก แล้วใส่ข้อความด้วย Text (T) ความสูง 3.5 mm สำหรับข้อมูลทั่วไป และ 5 หรือ 7 mm สำหรับชื่อชิ้นงานและเลขที่แบบ
5. บันทึกเป็น .json เก็บไว้เป็นแม่แบบ ครั้งต่อไปเปิดไฟล์นี้แล้ววาดชิ้นงานลงไปได้เลย

สรุป

จำขนาดหลักไว้สองตัวก็พอเริ่มงานได้ คือ A4 210 × 297 mm และ A3 297 × 420 mm ส่วนขนาดที่ใหญ่กว่าได้จากการคูณสองทีละขั้น เลือกมาตราส่วน 1:1 เป็นค่าแรก ย่อเป็น 1:2, 1:5, 1:10 เมื่อชิ้นงานใหญ่ และใช้ 2:1 กับรายละเอียดเล็ก ตัวเลขขนาดเป็นขนาดจริงเสมอ และทุกแผ่นควรมี title block ที่บอกเลขที่แบบ รีวิชัน วัสดุ และมาตราส่วนครบถ้วน