คำนวณร่องโอริง ลึก–กว้างเท่าไร พร้อมวิธีวาด
ร่องโอริง (O-ring groove หรือ gland) ออกแบบจากหลักสองข้อ คือ การอัดตัว (squeeze) ที่คุมความลึกร่อง และ การเติมร่อง (groove fill) ที่คุมความกว้างร่อง ถ้าร่องตื้นไป โอริงอัดแน่นจนเสียเร็ว ถ้าร่องลึกหรือแคบไป โอริงไม่โดนบีบก็รั่ว บทความนี้ให้สูตรคำนวณจากขนาดหน้าตัดโอริง (CS) พร้อมตัวอย่างจริงและขั้นตอนวาดภาพตัดร่องใน DXCAD2D Online
ค่าที่ต้องรู้ก่อนคำนวณ
ขนาดหลักของโอริงคือ เส้นผ่านศูนย์กลางหน้าตัด (cross-section, CS หรือ W) เช่น 1.78, 2.62, 3.00, 3.53 มม. ร่องที่กลึงรับโอริงเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้าในภาพตัด กว้าง G ลึก D ส่วนโอริงมีหน้าตัดกลม พื้นที่หน้าตัดโอริงคือ
สูตรคำนวณร่องโอริง (งานซีลอยู่กับที่)
งานซีลแบบอยู่กับที่ (static เช่น หน้าแปลน ฝาปิด) ใช้สองสูตรนี้
งาน static ตั้งการอัดตัวราว 15–30% (นิยม ~20%)
ความกว้างร่อง G: G = A ÷ (D × การเติมร่อง%) โดย A = (π ÷ 4)×CS²
ตั้งการเติมร่องราว 70–85% (เผื่อยางบวมและขยายตัวจากความร้อน นิยมออกแบบที่ ~75%)
การอัดตัว (squeeze) คือเปอร์เซ็นต์ที่หน้าตัดโอริงถูกบีบให้แบน ยิ่งมากยิ่งซีลแน่นแต่ยางล้าเร็ว การเติมร่อง (groove fill) คือสัดส่วนพื้นที่ร่องที่ยางเข้าไปอยู่ ต้องเหลือที่ว่างให้ยางขยายตัวไม่งั้นร่องดันฝาอ้า
ตัวอย่างคำนวณจริง: โอริง CS 3.0 มม.
ออกแบบร่องรับโอริงหน้าตัด CS = 3.00 มม. งาน static การอัดตัว 20% การเติมร่อง 75%
| ขั้น | คำนวณ | ผล |
|---|---|---|
| พื้นที่หน้าตัดโอริง A | 0.7854 × 3.00² | 7.07 มม.² |
| ความลึกร่อง D | 3.00 × (1 − 0.20) | 2.40 มม. |
| พื้นที่ร่องที่ต้องการ | 7.07 ÷ 0.75 | 9.42 มม.² |
| ความกว้างร่อง G | 9.42 ÷ 2.40 | 3.93 → ใช้ 3.9 มม. |
ตรวจย้อน: ร่อง 2.40 × 3.9 = 9.36 มม.² → การเติมร่อง = 7.07 ÷ 9.36 = 75.5% อยู่ในช่วงที่ดี ส่วนการอัดตัว = (3.00 − 2.40) ÷ 3.00 = 20% ตรงเป้า สรุปร่อง กว้าง 3.9 มม. ลึก 2.40 มม.
ลองทำตามได้ทันที เปิดโปรแกรมเขียนแบบ 2D บนเบราว์เซอร์ ฟรี ไม่ต้องติดตั้ง ไม่ต้องสมัคร
เปิด DXCAD2D Onlineขั้นตอนวาดภาพตัดร่องใน DXCAD2D
วาดภาพตัดครึ่งหนึ่งของร่องตามตัวอย่าง (กว้าง 3.9 ลึก 2.40)
- วาดขอบหน้าโลหะด้วย L (line) ลากเส้นผิวบนตามแนวนอน
- ขึ้นร่องด้วย REC (rect) คลิกมุมซ้ายบนของร่อง แล้วพิมพ์ขนาดสัมพัทธ์
@3.9,-2.4Enter — ได้ร่องกว้าง 3.9 ลึกลง 2.40 - ลบมุมก้นร่องด้วย F (fillet) ตั้งรัศมี
0.3แล้วคลิกสองด้านของแต่ละมุมล่าง - วางโอริงด้วย C (circle) รัศมี
1.5(Ø 3.0) ให้วงกลมคร่อมปากร่องเพื่อแสดงการอัดตัว - ตรวจขนาดด้วย ME (measure) คลิกสองจุด อ่านความกว้าง/ลึกยืนยันก่อนบอกขนาด
- ใส่เส้นบอกขนาดด้วย DLI (dimension linear) ทั้งความกว้างและความลึก
ถ้าร่องมีหลายตำแหน่งซ้ำกัน ใช้ CO (copy) หรือ AR (array) คัดลอกภาพตัดร่องไปตามระยะที่ต้องการได้เลย
คำถามที่พบบ่อย
ร่องโอริงลึกเท่าไหร่
ความลึกร่อง = ขนาดหน้าตัดโอริง × (1 − การอัดตัว) งาน static ตั้งการอัดตัวราว 20% เช่นโอริงหน้าตัด 3.0 มม. ร่องลึก 3.0 × 0.8 = 2.4 มม.
ความกว้างร่องโอริงคิดยังไง
ใช้การเติมร่องราว 75% ความกว้าง = พื้นที่หน้าตัดโอริง ÷ (ความลึกร่อง × 0.75) เช่น CS 3.0 ได้กว้างประมาณ 3.9 มม. เพื่อเหลือที่ให้ยางขยายตัว
การอัดตัว (squeeze) โอริงควรเท่าไหร่
งานซีลอยู่กับที่ (static) ราว 15–30% นิยม ~20% งานเคลื่อนที่ (dynamic) ต่ำกว่านั้นราว 10–20% เพื่อลดแรงเสียดทานและการสึก
ทำไมร่องต้องกว้างกว่าหน้าตัดโอริง
เพราะต้องเหลือที่ว่างให้ยางขยายตัวจากความร้อนและการบวมเมื่อโดนน้ำมัน ถ้าเติมร่องเต็ม 100% ยางจะดันฝาให้อ้าหรือรีดออกตามช่อง จึงออกแบบให้เติมร่องแค่ราว 70–85%
สรุป
ร่องโอริงคุมด้วยสองค่า ความลึกจากการอัดตัว (D = CS × (1 − squeeze), static ~20%) และความกว้างจากการเติมร่อง (G = พื้นที่โอริง ÷ (D × fill), fill ~75%) ตัวอย่างโอริง CS 3.0 มม. ได้ร่องกว้าง 3.9 ลึก 2.40 มม. วาดภาพตัดด้วย REC ขนาดสัมพัทธ์ ลบมุมก้นร่องด้วย F และบอกขนาดด้วย DLI ตรวจทุกค่าด้วย ME ก่อนส่งกลึงเสมอ